فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فضاهای ذهنی، یکی از مفاهیم بنیادین در نظریه­های زبان­­شناسی شناختی به‌شمارمی­آید. کاربست اصلی این نظریه، توضیح چگونگی پردازش معنا در ذهن انسان با هدف درک تعامل میان زبان، تفکر و شناخت است. نظریۀ فضاهای ذهنی، نخستین بار در سال 1985 توسّط ژیل فوکونیه، فیلسوف سوئیسی، برای حلّ برخی مشکلات زبان­­شناختی ارائه‌شد. این نظریه، بر شکل­گیری ساختارهای موقّت و پویا در ذهن انسان تأکیددارد تا نشان‌دهد شبکه­های معنایی و ساختارهای ذهنی مرتبط با آن، چگونه در تحلیل و درک معانی پیچیده، نقش اساسی ایفامی­کنند؛ بر همین اساس، پژوهش حاضر، به بررسی کارکرد این نظریه در تحلیل گفتمان قرآن‌کریم، حول مفاهیم مقاومت می­پردازد. در این راستا، پنج آیه از سوره­های حج، انفال و بقره در حوزۀ مفهومی مقاومت مؤمنان در برابر مشرکان انتخاب‌شده­‌است. در ادامه با بهره­گیری از روش توصیفی‌تحلیلی، واژگان منتخب در چهارچوب نظریۀ فضاهای ذهنی بحث و بررسی‌می‌شوند. تحلیل لایه­های معنایی مرتبط، در بافت آیات قرآن‌کریم و سنجش کارایی این نظریه در فهم عمیق­تر معانی آیات، از اهداف اصلی این پژوهش است. نتایج پژوهش نشان‌می­دهد، آیات الهی از راهبردهای مختلفی در ترسیم گفتمان مقاومت بهره‌می­گیرد که یکی از کارآمدترین آن‌ها، بهره­مندی از فضاسازی ذهنی در ترسیم دقیق­ مفاهیم مقاومت است. این پژوهش نشان‌می­دهد که نظریۀ فضاهای ذهنی، قادر است به‌عنوان رویکردی نوین، در تحلیل، تفسیر و ترجمۀ دقیق­تر و غنی­تر آیات الهی به‌کاربرود تا به‌عنوان ابزاری کارآمد، پیام الهی را به صورتی جامع و مؤثّر به مخاطب منتقل ­سازد.