جریان‌ ‌شناسی ادبیات پایداری در ایران باستان

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد.

doi
10.22103/jrl.2025.25537.3059
چکیده

جریان پایداری و متون برآمده از این جریان در ایران باستان (در اشکال مختلف)، جریانی چندوجهی و ریشه‌دار در تاریخ و فرهنگ این سرزمین است که صرفاً مجموعه‌ای از آثار پراکنده نیست بلکه منظومه‌ای منسجم از ارزش‌ها، باورها و الگوهای رفتاری بوده که در قالب‌های گوناگون ادبی و روایت­های ژرف از اسطوره تا حماسه و متون دینی، بازتاب یافته‌است. این پژوهش، با هدف بازشناسی مؤلفه‌های اساسی این جریان و عوامل مؤثّر در شکل‌گیری آن، به بررسی نقش اسطوره‌ها، باورهای دینی، ساختار اجتماعی و سیاسی جامعه و تهاجمات خارجی در تکوین ادبیات پایداری پیش از اسلام می‌پردازد. همچنین از طریق تحلیل جریان‌شناسی ادبیات پایداری در دورۀ باستان، نقش نهادهای ادبی، رسانه‌ها و شرایط اجتماعی-سیاسی بررسی‌شده‌است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که چگونه جریان‌های ادبیات پایداری قبل از اسلام در ایران شکل گرفته‌اند و چه مؤلفه‌های اجتماعی، فرهنگی و تاریخی در این فرآیند مؤثّر بوده‌اند. روش این پژوهش، توصیفی-تحلیلی (تحلیل محتوای مضمونی) با اتکا به منابع کتابخانه‌ای و متون گزارش‌شده از ایرانِ قبل از اسلام است. یافته ­های این تحقیق نشان‌می‌دهد چگونه ادبیات پایداری به‌عنوان ابزاری برای حفظ هویت ملّی، پاسداشت اعتقادات دینی و باورهای اخلاقی، انسجام اجتماعی و مقاومت دربرابر ظلم و استبداد عمل کرده و مضامین و نمادهای آن، الهام‌بخش نسل‌های بعدی در دوره‌های تاریخی بعد شده‌است. ادبیات پایداری پیش از اسلام، نه‌تنها میراثی ارزشمند از نظر ادبی و هنری است بلکه سندی بر پویایی و مقاومت فرهنگ ایرانی دربرابر چالش‌های گوناگون است. این ادبیات، با ارائۀ الگوهای قهرمانی، نمادهای ملّی و ارزش‌های اخلاقی، به شکل‌گیری هویت ایرانی کمک کرده و الهام‌بخش نسل‌های بعدی در دوره‌های تاریخی پسین شده‌است.