پیشبینی قلدری سایبری بر اساس مسئولیتپذیری و شناخت اجتماعی با میانجیگری سواد رسانهای در دانشآموزان مقطع متوسطه دوم
نویسندگان
1 کارشناس ارشد روانشناسی عمومی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 استادیار گروه روانشناسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
3 دانشیار گروه روانشناسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
doi
10.30473/sc.2026.76032.3105چکیده
با گسترش اینترنت و فناوریهای ارتباطی دیجیتال، نوع جدیدی از قلدری به نام قلدری سایبری شکل گرفته که از مهمترین چالشهای رفتاری نوجوانان در فضای مجازی محسوب میشود. این پژوهش با هدف پیشبینی قلدری سایبری بر اساس مسئولیتپذیری و شناخت اجتماعی با میانجیگری سواد رسانهای در دانشآموزان مقطع متوسطه دوم انجام شد. این مطالعه بنیادی و روش آن توصیفی-مقطعی از نوع همبستگی است. جامعهی آماری شامل تمامی دانشآموزان مقطع متوسطه دوم شهرستان کمیجان در سال تحصیلی ۱۴۰۲–۱۴۰۳ بود که ۲۳۵ نفر به روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها شامل پرسشنامه تجربه قلدری–قربانی سایبری آنتونیادو و همکاران (۲۰۱۶)، مقیاس مسئولیتپذیری دانشآموزان لوئیس (۲۰۰۱)، پرسشنامه شناخت اجتماعی نجاتی و همکاران (۱۳۹۷) و آزمون سواد رسانهای جوانان شهر تهران قربانی و همکاران (۱۳۹۵) بود. تحلیل دادهها با روش مدلیابی معادلات ساختاری انجام شد. نتایج نشان داد که مسئولیتپذیری و شناخت اجتماعی بهطور معناداری قلدری سایبری را پیشبینی میکنند (۰۵/۰>P). همچنین، سواد رسانهای تأثیر مستقیم و معناداری بر قلدری سایبری داشت (۰۵/۰>P). بررسی نقش میانجی نشان داد که سواد رسانهای، میانجی معناداری در رابطهی بین شناخت اجتماعی و قلدری سایبری است (۰۵/۰>P)، اما در رابطهی بین مسئولیتپذیری و قلدری سایبری این نقش معنادار نبود (۰۵/۰<P). بهطور کلی، این یافتهها نشان میدهد که اگرچه مسئولیتپذیری و شناخت اجتماعی نقش مهمی در پیشبینی قلدری سایبری دارند، اما تأثیر شناخت اجتماعی از طریق سواد رسانهای نیز قابلتوجه است. این نتایج بر اهمیت درک عوامل شناختی و رسانهای مؤثر بر قلدری سایبری تأکید دارد و میتواند به گسترش چارچوبهای نظری مرتبط با این پدیده در فضای مجازی کمک کند.
