تحلیل نقش گفت‌وگومندساز کرونوتوپ‌ باختینی در رمان حیوات متجاورة

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

2 استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

3 دانش آموختۀ رشتۀ زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

4 استاد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

doi
10.30479/lm.2024.19457.3622
چکیده

خوانش­های نوین رویکرد نواندیشانۀ باختین، به ‌واسطۀ بازنمایی لایه­های هم­اقناع­گر در فضای تکثر و ناهمگنی چندآوای رمان، الهام­بخش نظریۀ «گفت‌وگومندی» بود. گفت‌وگومندی منادی چندآوایی و کثرت­گرایی مطلق­ستیزی است که ساحت­های اقتدارگری استکباری را برنمی­تابد. کرونوتوپ به ‌واسطۀ درآمیختگی­های زمانی­مکانی و ایجاد قیاس‌هایی میان زمان و مکان­ شخصیت­های جهان­متن و نیز تطبیق مقایسه­­ای آن بر احوالات مخاطب برون­متنی، زمینه­ساز نفی تک­سویگی مطلق و خلق جهانی دیالکتیکی بلکه گفت‌وگومند در رمان است و طبق تقسیم­بندی باختینی در قالب زیرشاخه­هایی چون «دیدار»، «جاده»، «آستانه» و «سالن» بررسی می­شود. محمد برادة نویسندۀ مراکشی، به ­دنبال آشنایی با رویکرد روایت­شناختی باختینی، در نوآفریده­های روایی­اش دست­به­کار بهره­گیری از تمهیدات ویژۀ کرونوتوپ و نمونه­سازی­های خلاقه شد. نگارندگان به‌منظور بررسی تطبیقی مقولات کرونوتوپیک، به شیوة توصیفی- تحلیلی، خلق انواع پیوستارهای زمانی- مکانی در رمان «حیوات متجاورة» را زمینۀ آشنایی با چگونگی ترویج مفاهیم گفت‌وگویی همچون کثرت­افزایی و بی‌کرانگی در جهان متن کرده­اند. براده با کاربست گونه­های کرونوتوپی، بر جریان بنیان­های مفهومی کرونوتوپی همچون احتمال، تصادف، تقاطع، تنش عواطف و ارزش­ها در حیوات تأکید کرده، مقولاتی گفت‌وگویی چون نفی جهان تک­گزینه­ای، امکان­مندی هم­آیی و قیاس­پذیری بی­چون­وچرای سرنوشت­های متباین، و مصاحبت چهارچوب­گریز را ترویج می­نماید و سرریز آگاهی در دوگانی کرونوتوپ نویسنده/کرونوتوپ خواننده را به گفتاوردی شناخت­آفرین پیرامون نسبیت و چندوجهی­بودگی حقیقت احوالات انسانی منتهی می‌کند.