فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از جمله گونه­های نوشتاری که علی­رغم اهمیت فراوان، کمتر به بررسی گفتمان آن در حوزۀ ادبیات پایداری توجه شده، وصیت­نامۀ شهداست. تحلیل و بررسی وصیت­نامۀ هر شهید، شاید یکی از بهترین دریچه­های ورود به گفتمان، چشم­انداز و نوع نگاه شهید به مسایل واقعی و دنیای درون و جهان خارج او باشد. متأسفانه گاهی در مورد شهدا، به شیوه‌ای سخن گفته شده که انسان­هایی ماورایی و دست­نیافتنی تصوّرشده­اند. لذا، استفاده از یک الگوی نظری علمی و روشمند در چارچوب تحلیل گفتمان، برای بررسی گونۀ نوشتاری وصیت­نامۀ شهدا به‌طوری که بتواند ما را هرچه بیشتر و بهتر با گفتمان و نوع نگاه واقعی آنها به مسایل و واقعیت­های جهان خارج، آشنا سازد؛ ضرورت پیدا می­کند. از‌این‌رو، پژوهش حاضر، بر اساس الگوی زبان­شناسی نقش‌‎گرای نظام­بنیاد هلیدی و متیسن (2014)، به منظور بررسی فرایندهای فعلی وصیت­نامۀ شهدای رفسنجان از منظر فرانقش اندیشگانی نوشته‌شده است. پیکرۀ پژوهش حاضر را 200 وصیت­نامۀ شهدای رفسنجان که - از یک جامعۀ آماری 379 نفری - به روش هدفمند، نمونه­گیری شده، تشکیل می­دهد. پس از بررسی انواع فرایندهای شش­گانه در پیکره، تعداد 11707 بند (جمله­واره) مشخص شد. از این تعداد، به ترتیب بسامد، 4673 بند دارای فرایند مادّی، 2958 بند دارای فرایند رابطه­ای، 2469 بند دارای فرایند ذهنی، 985 بند دارای فرایند بیانی، 510 فرایند از نوع رفتاری و نهایتاً 112 فرایند از نوع وجودی، شناسایی شد. به عبارت دیگر، فرایندهای اصلی یعنی مادّی، رابطه­ای و ذهنی به ترتیب، بیشترین کاربرد؛ و فرایندهای فرعی یعنی بیانی، رفتاری و وجودی نیز به ترتیب کمترین کاربرد را داشته­اند. این نتایج، حاکی از این است که شهدا برای بازنمود تجربۀ خویش، جهت انتقال ملموس و تأثیرگذارِ مهم­ترین پیام­ها و توصیه­های کلیدی از فرایند مادّی؛ و برای بازنمایی داشته‌ها و نداشته‌ها، تحولات و سیر زندگی شخصی خود از فرایند رابطه­ای استفاده کرده­اند. فرایندهای ذهنی نیز عمدتاً در ابراز ندامت و تقصیر، نه بیان احساسات ایمانی، نقش‌داشته‌اند؛ رویکردی که گفتمان وصیت‌نامه‌ها را به واسطۀ کاربست فرایندهای اصلی به زبانی صمیمی، بی‌تکلّف و نزدیک به زبان روزمره بدل ساخته است.