فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش میان‌رشته‌ای ادبیات در بستر علم زبان‌شناسی و نشانه‌شناسی به خوانش لایه‌های دلالتی متون می‌انجامد که از میان راهبردهای نوین نقد شعر، الگوی نشانه‌شناسی مایکل ریفاتر بسیار کارآمد است. این الگو، خواننده محور بوده و بنای آن بر بازتاب و توانش ادبی خواننده استوار است. نشانه‌های متن در تعامل با خواننده و نشانه‌های درون متنی شعر در پیوستار معنایی با خوانش اکتشافی و پس‌کنشانه قابل دریافت است. جستار حاضر به قصیده شاعر مصری - هاشم الرفاعی - با عنوان «یوم الجلاء» می‌کوشد به روش توصیفی-تحلیلی با تکیه بر الگوی نشانه‌شناسی ریفاتر، بنیان و خوشه‌های معنایی متن را بررسی کند. از این‌رو برای کشف معانی پنهان شعر، ابتدا با خوانش اکتشافی به فهم معنای ظاهری و سپس با خوانش پس‌کنشانه، دلالت‌های زبان شعری بازنمایی می‌شود تا با واکاوی انباشت‌ها و منظومه‌های توصیفی، به هیپوگرام و ماتریس ساختاری قصیده دست یافته و مقصود شاعر از سرودن این قصیده تبیین گردد. نتایج نشان می‌دهد پنج انباشت «گذر زمان، پایداری و اتحاد هم‌میهنان، بیگانگان، ملت عرب و کشور مصر» معنابن‌های اصلی قصیده، و سه منظومه توصیفی «روز عقب نشینی، نفرت و خشم علیه دشمنان و وضعیت سیاسی» گستره فکری شاعر را نمایان می‌سازند. هیپوگرام‌های قصیده با محوریت نوید شادی و پیروزی پس از تحمل سختی و استعمار بیگانگان بیان شده است. طبق ماتریس ساختاری در ابتدا غلبه بر دشمنان بشارت داده شده و در ادامه با تأکید بر ابراز ذلت و عذاب مصریان از سلطه‌جویی بیگانگان، از ظهور انقلاب‌های مردمی صحبت کرده و در پایان به شادمانی زمان پیروزی اشاره می‌کند.