سلاح‌های نوین و واژگان مرتبط با آن در شعر انقلاب اسلامی (1390-1350)

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

doi
10.22103/jrl.2025.25700.3070
چکیده

این پژوهش به بررسی حضور و تحول واژگان مرتبط با سلاح‌های نوین در شعر انقلاب اسلامی در نیمۀ دوم قرن چهاردهم هجری شمسی می‌پردازد؛ واژگانی که از ابعاد صرفاً نظامی، فراتر رفته و به نمادهایی از پایداری و مقاومتِ حق‌طلبانه بدل‌شده‌اند. با آغاز جنگ تحمیلی و تغییر در ساختار مفهومی شعر انقلاب، کلماتی چون «تفنگ»، «موشک»، «باروت»، «نارنجک» و «بمب» در بستر زبان واقع‌گرا و استعاری شعر، جای‌گرفتند و به بیان احساسات، آرمان‌ها و هویت ملّی شاعران انجامیدند. این مقاله با روش توصیفی و بر مبنای پژوهش کتابخانه‌ای با رویکرد بنیادی صورت پذیرفته است و با احصا و تحلیل نمونه‌های متعددی از کاربرد ادوات گوناگون نظامی در اشعار شاعران برجستة انقلاب، نشان‌می‌دهد که زبان نظامی چگونه در خدمت زیبایی‌شناسی شعر فارسی قرار گرفته و به ساختارهای زبانی، معنایی و انتقادی آن جان‌بخشیده‌است. هم‌چنین مقاله بر نقش تحولات تکنولوژیک در غنای زبانی شعر تأکید دارد و نشان می‌دهد که واژگان جنگی، نه‌تنها ابزاری برای توصیف واقعیت بیرونی، بلکه بستری برای ابراز جهان‌بینی فلسفی و سیاسی شاعران بوده‌اند. این تحلیل، رویکردی میان‌رشته‌ای میان ادبیات، تاریخ فرهنگی و زبان‌شناسی ارائه می‌کند.