تحلیل گفتمان انتقادی تبلور آزادی در اشعار خلیل‌الله خلیلی و احمد شوقی بر اساس نظریۀ فرکلاف

نویسندگان

1 گروه ادبیات عربی، دانشکده زبان دانشگاه یزد، یزد

2 دانشجوی رشته زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه یزد

3 عضو هیئت علمی دانشگاه یزد

4 استادیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه یزد

doi
10.22103/jrl.2024.4643
چکیده

آزادی، تحفه­ای الهی است و حس آزادی و آزادی­خواهی در ضمیر بشر نهفته است. خلیل‌الله خلیلی و احمد شوقی دو شاعر برجستۀ ادبیات فارسی و عربی در طول زندگی خود، متحمل مرارت­های زیادی شده­اند. آن دو برای آزادی میهن خود با سلاح شعر به مقابله با استعمارگران برخاسته و در این راه از هیچ تلاشی دریغ نکرده‌اند. این پژوهش قصد دارد تبلور آزادی را در اشعار این دو شاعر به­گونۀ توصیفی–تحلیلی و از منظر تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف و با استفاده از داده­های مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی بررسی نماید و به کاربرد واژگان، ساختارهای دستوری، بیان بافت موقعیتی، مشارکان، گفتمان­های موجود، بینامتنیت و ایدئولوژی پنهان بپردازد. یافته­های این پژوهش حاکی از آنست که دو شاعر برای بیان هدف خویش، با پرهیز از پیچید‌گی‌های کلامی از واژگانی ساده و روشن بهره برده­اند. گفتمان­های فعال در این اشعار، گفتمان میهنی، مبارزان و شهیدان، زنانه و متقابل است. واژگان و تعابیر به­کار رفته در این اشعار، دارای بار ایدئولوژیک است. دو شاعر از این طریق سعی کرده­اند در راستای بصیرت­افزایی هموطنان، بیداری جامعه، تقویت حس مبارزه با استعمارگران در بین مردم و بیان اهمیت و جایگاه آزادی گام­های اثرگذاری بردارند. گفتمان اشعار دو شاعر، بیان­کنندۀ تلاش آن دو برای سهیم شدن در مبارزه با استعمار است.