بررسی انعکاس عاملیت و کنشگری زن در نوشتههای زنانه: مطالعه تطبیقی "سووشون" و "دا"
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سبزوار، دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار، ایران
doi
10.22103/jrl.2023.4013چکیده
موضوع عاملیت زن بر اساس رهیافتهای انتقادی، مساوات، آزادی، پیشوایی، مادری و تهذیب و تعلیم مورد بررسی قرار گرفته است؛ اما برخی رویکردهای تحقیقی به برابری و عاملیت زن در ساحات اجتماعی و سیاسی، تحت تأثیر غلبۀ نگاه مردگرا، دارای نقصهای روششناختی و یا به دلیل تعهدات سیاسی، دارای نقص معرفتشناختی بوده و در تحقق مأموریت خویش ناکام ماندهاند. انقلاب اسلامی، به دلیل ریشهدار بودن در هستیشناسی و معرفتشناسی اسلام، درک واقعگرایانهای از عاملیت زن فراهم نموده است که در ابعاد مختلف فرهنگی ازجمله ادبیات پایداری، نمود برجستهای داشته است که مورد غفلت محققان قرار گرفته است؛ ازاینرو، تحقیق حاضر اولین تلاشی است تا با کاربست نظریه دستوریِ سازگانی- نقشگرای هالیدی، فرایندهای اندیشگانی و تعریف عملیاتی آن، بیان زنگرا و انعکاس عاملیت زن در ساحات فرهنگ و سیاست را در خاطرهنوشته «دا» به عنوان نمونه ادبیات پایداری و رمان «سووشون» به عنوان نمونه ادبیات اجتماعی قبل از انقلاب مورد تحلیل زبانشناختی قرار دهد. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که نویسندگان از شش فرایند ساخت کارکرد اندیشگانی در انعکاس شخصیت زن داستان بهره بردهاند. نتایج تحقیق حاکی از غلبۀ بسامدی فرایندهای اندیشگانی ذهنی بر فرایندهای مادی و رفتاری در فضای اندیشگانی پس از انقلاب در نمونه ادبیات پایداری است که بیانکنندۀ برونرفت شخصیت زن از فضاهای سنتی خانهداری، مادرانگی و احساسی زنانه محض و حاکی از تقویت نقش کنشگری و عاملیت زن در ساحات اجتماعی و فردی، ذیل حفظ هویت ایدئولوژیک و ایرانی خویش است.
