تحلیل نشانه‌شناختی مجموعه پوسترهای جشنوارۀ هنر مقاومت با تکیه بر دو محور جانشینی و همنشینی نشانه‌‎ها

نویسندگان

1 کارشناس ارشد رشته پژوهش‌هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 استادیار گروه گرافیک، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 مدرس گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان

doi
10.22103/jrl.2023.3747
چکیده

تجلّی انقلاب اسلامی، تحولاتی را در هنر و فرهنگ به­همراه­ داشت. این تحولات زمینۀ ظهور نمادها و نشانه­های خاص با روابط ساختاری متفاوت در آثار هنری بوده­است. پوسترهای جشنواره هنر مقاومت، یکی از عرصه­های شکل­گیری نمادها و نشانه­های متاثّر از انقلاب­اسلامی است. هدف پژوهش حاضر، بررسی ساختاری محورهای جانشینی و همنشینی نشانه‌ها و نیز انواع روابط وابسته به آن‌ها در برخی­از پوسترهای جشنوارۀ هنر مقاومت است. پژوهش­حاضر با این پرسش آغاز شده است که روابط نشانه­های دیداری و نوشتاری در پوسترهای­ مقاومت برمبنای محورهای جانشینی و همنشینی چگونه قابل تحلیل است؟ روش ­تحقیق، توصیفی­-تحلیلی است و شیوۀ­گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای و اسنادی از طریق یادداشت‌برداری و تصویرخوانی است. روش تجزیه و تحلیل داده‌ها کیفی است. نوع تحقیق از نظر هدف، بنیادی است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد، عناصر بصری در برخی پوسترهای جشنوارۀ هنر مقاومت، مانند نوع نوشتار، رنگ متن، زمینه و المان‌های دیگر از منظر نشانه‌شناختی،گویای بیداری اسلامی است. فرم‌ها و نقش‌مایه‌ها با توجه به محورهای جانشینی در روابط متضاد، قیاسی و تطبیقی مشاهده می‌شود و در محورهای همنشینی، روابط متوالی، مکانی و مفهومی بین­نشانه­ها، ارتباط معناداری برای رسیدن ­­به آگاهی پدید­آورده است. در این آثار نظام­ همنشینی، ترکیب افزایشی عناصر را در ­پی ­دارد و در محور­ جانشینی، حذفِ برخی نشانه­ها، به­تاکید ­بر نشانۀ حاضر منتهی می­شود و ازطریق رابطۀ غیابی، معنای نهایی نشانه­ها تفسیر می ­گردد.