آینده نظام سیاسی عراق: پیشرانها و سناریوهای پیشرو
نویسندگان
1 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
2 دانشگاه مدرس
doi
10.30479/psiw.2019.9667.2401چکیده
هدف: با تغییر نظام سیاسی بعثی در عراق در سال 2003 و درنتیجه برجسته شدن هویتهای قومی و مذهبی جنگ داخلی شدت یافت؛ با ظهور داعش، مداخلات منطقهای و بینالمللی در این کشور به بیشترین حدّ خود رسید و درنهایت با برگزاری همهپرسی استقلال کردستان، سمتوسوی آینده عراق در قالب یک دولت- ملت با چالشهایی جدی مواجه شد؛ هدف اصلی پژوهش بررسی این مسئله است که تحت تأثیر فضای سیاسی- اجتماعی عراق و مؤلفههای مختلف داخلی، منطقهای و بینالمللی، چه سناریوهایی برای نظام سیاسی عراق در یک دهه آینده قابل تصور است؟ روش: در این تحقیق از رویکرد آیندهپژوهی و روش سناریونویسی پیتر شوارتز استفاده شده است. یافتهها: پس از بررسی عوامل و پیشرانهای تأثیرگذار در آینده نظام سیاسی عراق، دو عدم قطعیت اصلی - بهمثابه عوامل تعیینکننده و با قطعیت کم- در خصوص آینده نظام سیاسی این کشور شناسایی شده است که عبارت است از: افزایش یا کاهش اقتدار دولت مرکزی؛ و افزایش یا کاهش منازعات قومی و مذهبی. سه سناریو اصلی بر اساس این عدم قطعیتها طراحی شدهاند: عراق منسجم با اقلیم کردی، تجزیه عراق و فدرالیسم. نتیجهگیری: درصورتیکه توان و اقتدار دولت مرکزی افزایش و منازعات قومی- مذهبی کاهش یابد، نظام سیاسی عراق، به سمت انسجام سوق مییابد. کاهش اقتدار دولت مرکزی و افزایش منازعات قومی- مذهبی باعث تجزیه عراق میشود. افزایش همزمان اقتدار دولت مرکزی و منازعات قومی و مذهبی نیز منجر به ظهور سناریوی فدرالیسم (بر مبنای خطوط قومی- مذهبی) خواهد شد.
