تبیین تمایزهای ساختاری- روایی دو قالب داستان و خاطره- داستان (با تکیه‌بر گونه‌هایی از ادبیات دفاع مقدس)

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، قزوین، ایران.

doi
10.22103/jrl.2023.3750
چکیده

 مساله پژوهش حاضر بر این موضوع استوار است که اگرچه بنیان خاطره- داستان بر خاطره است، اما عناصری چون: تعلیق، اپیزودهای متعدد، شخصیت‌پردازی و هم بوم‌پنداری آن را بسیار به داستان نزدیک کرده است. همچنین مطالعۀ زیرساخت‌های روایی خاطره و داستان  نشان می‌دهد که این دو قالب علاوه بر اشتراک عناصری، وجه مشترک دیگری نیز دارند و آن ساختار عمل روایی مبتنی بر شرح رخدادهای گذشته بر اساس فرمول «امروز- اینجا»، روایتِ «آن روز- آنجا» را نقل کردن، است؛ اما نگارنده در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی فراهم آمده است با ادلۀ علمی ثابت می‌کند که بین دو قالب داستان و خاطره- داستان تفاوت‌های روایتی فراوانی وجود دارد. در واقع هدف پژوهش حاضر تبیین تمایزها و مشخص کردن مرز دو قالب داستان و خاطره- داستان با تکیه‌بر چندی از آثار داستانی و خاطره- داستانی در ادبیات دفاع مقدس است و نگارنده می‌کوشد  به تبیین مقوله‌هایی چون عمل روایی، سطوح روایت، جایگاه و نوع راوی و فاصلۀ روایی در این دو گونه بپردازد. از نتایج پژوهش نیز چنین برمی‌آید که ازنظر عمل روایتی، فاصله روایی، مختصات راوی و سطوح روایتی بین دو قالب داستان و خاطره – داستان تفاوت وجود دارد.