فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از برجسته­ترین عواملی که می­تواند توجه مخاطب را به خواندن یک کتاب جلب کند، عنوان آن اثر است. انتخاب عنوان مناسب از چالش­برانگیزترین اقدامات نویسندگان است. چه بسا ساعت­ها یا حتی روز­های زیادی که نویسندگان برای انتخاب عنوانی درخور برای اثر خود صرف می­کنند. به همان نسبت، ارائۀ ترجمه­ای مناسب از آن عنوان، از دشوارترین و زمان‌برترین کارهای مترجمان است. تحقیق حاضر با هدف بررسی فنون مختلف برگردانِ عناوین کتاب­های پایداری در پی بررسی مقولۀ مذکور و ارائۀ انواع راهبردهای امکان­پذیری است که تاکنون به آنها اشاره نشده‌است؛ در حقیقت، نتایج پژوهش حاضر می­تواند به برداشتن گامی در راستای ارتقای الگوهای ارائه‌شدۀ کنونی در ترجمۀ عناوین آثار فرهنگی منجر شود. از مدل یین (2009) به­عنوان چارچوب مقدّماتی در تحلیل داده­ها استفاده شد. این الگو دربرگیرندۀ فنون زیر است: الف- «نویسه­گردانی»: فنّی است که طیّ آن، حروف کلمات متن مبدأ با استفاده از حروف الفبای زبان مقصد جایگزین می‌گردد؛ البته، نویسه­گردانیِ صرف مفاهیم فرهنگ‌محور یا عناصر فرهنگ-ویژۀ موجود در عنوان، غالباً به از دست‌رفتنِ کامل معنی برای مخاطب مقصد منجر خواهد شد. ب- «ترجمۀ تحت­اللفظی»: مترجمانی که به این فنّ ترجمه متوسّل می­شوند، هم در سطوح صورت و هم محتوا می­کوشند تا نزدیک‌ترین معادل­ها به متن مبدأ را انتخاب کنند. ج- تصریح: زمانی‌که عنوان اثر شامل تلمیح یا عناصری باشد که نویسه­گردانی و ترجمۀ تحت­الفظی از توصیف دقیق آن بازماند یا توجه مخاطب را جلب نکند، فنّ تصریح می­تواند جایگزین مناسبی باشد. تصریح غالباً با اضافه‌کردن کلمات همراه است؛ طوری که همواره تعداد واژه­های عنوانِ ترجمه‌شده نسبت به عنوان اصلی بیشتر است. گاهی ممکن است الحاق در قالب اطلاعاتی در کمانک ارائه شود. د- اقتباس: با استفاده از این فن، مترجم «ارجاعات فرهنگی» را تغییر می­دهد؛ به­گونه­ای که برای مخاطب زبان مقصد به­راحتی قابل درک باشد. این شیوۀ ترجمه، کاملاً مخاطب-محور است و مترجم، زبان و فرهنگ مقصد را در اولویت قرار می­دهد. جایگزین‌سازی یک نام خاص در عنوان با نام خاص دیگر در زبان مقصد که شخصیّت مشابهی را در آن فرهنگ به ذهن خوانندگان متن مقصد متبادر می­سازد، به کمک این فنّ ترجمه انجام می­شود. ه- جایگزینی با عنوان کاملاً جدید: این فن زمانی به کار می­رود که مترجم فارغ از محوریّت‌بخشی به مخاطب یا زبان و فرهنگ مبدأ یا مقصد، صرفاً بر اساس شمّ زبانی و خلاقیّت خود، عنوانی جدید (و البته مرتبط) خلق می­کند. پس از مشاهده و ردیابی تعدادی از فنونِ ناگفته در الگوی یین، تلاش شد که در راستای ارتقای این الگو، راهبردهای دیگری، از جمله عمومی­سازی، ویژه­سازی، گرته­برداری، حذف، تغییر جزئی، تغییر تفسیری، و تلفیق نیز لحاظ شود. طبق یافته­ها، تنها راهبردی که هرگز به‌وسیلۀ مترجمان در برگردانِ عناوین کتاب­های ادبیات پایداری به کار نرفته‌است، «جایگزینی با عنوان کاملاً جدید» است؛ در حالی­که بیشترین درصد به­کارگیری فنون، مربوط به ترجمۀ تحت­الفظی (%63) و نویسه­گردانی (%23) است.