فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رجز یکی از شگرد‌های رزمی در جنگ و از عناصر مهم در نوع ادبی حماسه است و از گذشته‌های بسیار کهن در میدآنهای نبرد مرسوم بوده‌است. مختارنامه‌ها به دلیل پرداختن به شرح پهلوانی‌های قهرمانان و پهلوانانی که در انتقام از خون شهدای کربلا رشادت‌های بسیار از خود نشان داده‌اند، جزو آثار حماسی از نوع دینی مذهبی قرار می‌گیرند. پژوهش حاضر که به شیوۀ اسنادی- تحلیلی و بر مبنای مطالعۀ کتابخانه‌ای انجام شده‌است، در پی آن است که با بررسی رجز در مختارنامۀ عطاءالله‌بن‌حسام واعظ هروی و نسخۀ منظوم مختارنامۀ محمّدحسین‌خان بیگلربیگی قاجار دولو، به وجوه افتراق و اشتراک رجزهای این دو اثر بپردازد. مسئلۀ اساسی این جستار این است که رجزها در مختارنامه‌های یادشده از چه جهاتی به هم شبیه‌اند و در چه زمینه‎هایی با یکدیگر فرق دارند و چه عناصر بلاغی در آنها به‌کار رفته‌است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تفاخر به نژاد و قدرت و توانایی خویش، تهدید و ایجاد رعب و وحشت، تحقیر حریف، هماوردطلبی، نبرد سران، نام‌گویی و نام‌پرسی، ترغیب و تشجیع سربازان از مهم‎ترین آنهاست که صاحبان اثر با به کارگیری تشبیه، استعاره، کنایه، اغراق و ضرب‌المثل، سعی در خیال‌انگیزی و جذب مخاطب نموده‌اند.