بررسی و تحلیل آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران از منظر غافلگیری نظامی امنیتی

نویسندگان

1 دانشیار، جغرافیای سیاسی، دانشگاه عالی دفاع ملی

2 دانشجوی دکتری امنیت سایبری دانشگاه عالی دفاع ملی

3 دانشجوی دکتری علوم دفاعی راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی

4 دانشیار علوم دفاعی راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی

5 دانشجوی دکتری علوم دفاعی راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی

doi
چکیده

غافلگیری به دلیل اهمیت فراوان آن یکی از اصول مهم صحنه‌ جنگ به شمار می‌رود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، قدرت اعتقادی و تفکر اسلام پایه در نگاه به جهان و نظام حکومتی این پدیده، باعث احساس خطر جدی رژیم‌های استعماری و استبدادی گردید تا آنجا که برای مقابله با این حرکت سیاسی مردمی، همه گونه برنامه براندازانه و خرابکارانه موردتوجه قرار گرفت. یکی از این اقدامات؛ حمله ددمنشانه عراق و تحمیل جنگ تمام‌عیار علیه جمهوری اسلامی ایران بود. با توجه به واقعیت جنگ و خسارات و صدمات آن، این مقاله به دنبال پاسخ عالمانه به این سؤال اصلی است: که "آیا ج.ا.ایران در آغاز حمله عراق دچار غافلگیری شد؟" در صورت تأیید غافلگیری ج.ا ایران در شروع جنگ تحمیلی، سؤالات فرعی مطرح می‌گردد: 1- علل و عوامل غافلگیری ایران در شروع جنگ چه بود‌ه‌اند؟2- راه‌کارهای پیشگیری از غافلگیری نظامی- امنیتی از منظر ساختار، رفتار و زمینه در آینده کدام‌اند؟این پژوهش در زمره تحقیقات کاربردی توسعه‌ای بوده و از ترکیب داده‌های کمی و کیفی شامل مصاحبه و پرسشنامه باز و بسته استفاده‌شده و روش تحقیق آن آمیخته (توصیفی – تحلیلی) است. قلمرو این پژوهش ازلحاظ زمانی از ابتدای انقلاب اسلامی تاکنون و ازلحاظ مکانی حوزه قلمرو نفوذ انقلاب اسلامی و ازلحاظ موضوعی ارائه راهکار پیشگیری از غافلگیری نظامی امنیتی است. به‌منظور پاسخ‌گویی به سؤالات پژوهش، ضمن مطالعه اسناد بالادستی،9 مؤلفه و 60 گویه در حوزه غافلگیری احصاء گردید و در قالب سه پرسشنامه و برگزاری هیئت‌های اندیشه‌ورز نظرات خبرگان امر اخذ گردید و معین شد که جمهوری اسلامی ایران در ابتدای جنگ دچار غافلگیری در سطح راهبردی شده است. در ادامه علل و عوامل غافلگیری موردبررسی قرارگرفته به روش AHP رتبه‌بندی و درنهایت برای رفع ضعف‌ها و علل غافلگیری، راهکارهای ساختاری، رفتاری و زمینه‌ای برمبنای مدل سه‌شاخه‌ای ارائه‌شده است.