فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فرهنگ­نامة جبهه، دربردارندة طنز هشت سال دفاع مقدّس است که بر­اساس خاطرات شفاهی رزمندگان اسلام جمع­آوری­شده­است. جلد سوم این فرهنگ­نامه، انواع شوخ­طبعی‌های جبهه را دربرمی­گیرد. این شوخ­طبعی‌ها با رویکرد موضوع­محور طبقه­بندی­شده­اند. بررسی کارکرد‌های طنز دفاع مقدّس بر اساس این فرهنگ­نامه، افزون بر ارائة فضای دیگری از جبهه که در نقطة مقابل خشونت جنگ ترسیم می­شود، تأثیر آن را در تلطیف و تغییر فضای جبهه نشان‌می‌دهد. این مقاله از نوع کیفی، به شیوة تحلیل مضمون، با تأمل بر نظریة ارسطو، شوخ­طبعی‌های جبهه را بررسی­می­کند و بدین شیوه، ضمن بررسی آراء ارسطو در زمینة طنز و شوخ­طبعی، کارکرد شوخ­طعی‌های جبهه را نشان­می­دهد. بر طبق نظریة آرامش مفرح، طنز با سرگرمی مخاطب، لذّت و انبساط خاطر وی را موجب­می­شود. یافته­‌ها ثابت­می­کند که درک آرامش و سرور با برجستگی صبغة معنوی از کارکرد‌های اصلی طنز در این مجموعه است که با نظریة ارسطو انطباق­می­یابد؛ امّا کارکرد‌های دیگری نیز از مطالعة موارد مندرج در فرهنگ شوخ­طبعی‌های جبهه به­دست­آمده که در تغییر فضای خشونت­بار جنگ، تأثیر چشمگیری داشته­ و از کارکرد اصلی نشأت گرفته­است. این کارکرد‌ها با عنوان کارکرد فرعی در نه مقوله طبقه­بندی­شده­اند که تنوّع و گستردگی طنز جبهه و تأثیرگذاری آن را نشان­می­دهد. همچنین جنبة اجتماعی طنز، رعایت ادب در طنز، تنوع دامنة طنز با حضور اقشار گوناگون و کنترل غیرمستقیم آن از دیگر یافته­‌های این پژوهش است که با ارائة شواهد نقد­می­شود.