فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کاربرد مستقیم خاک فسفات به عنوان یک کود فسفره که از ساده‌ترین وکم هزینه‌ترین روش‌های تأمین فسفر گیاه محسوب می‌شود، در خاکهای آهکی به علت حلالیت ناچیز خاک فسفات چندان موثر نبوده و ثمربخش نیست. کاربرد خاک فسفات مخلوط شده با گوگرد و مواد آلی و مصرف خاک فسفات همراه با میکروارگانیسم‌های مختلف و از جمله حل کننده‌های فسفات، اکسید کننده‌های گوگرد و قارچ های میکوریزی، از جمله روش های مستقیم کاربرد خاک فسفات به شمار می‌روند. تحقیق حاضر در مزرعه آزمایشی مرکز تحقیقات کشاورزی صفی‌آباد دزفول با هدف استفاده مستقیم از خاک فسفات به منظور تأمین فسفر مورد نیاز کلزا،. به صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 8 تیمار و سه تکرار در یک خاک آهکی اجرا گردید، که تیمارها شامل: شاهد، کود سوپرفسفات تریپل (80 کیلوگرم در هکتار)، خاک فسفات (160 کیلوگرم در هکتار)، خاک فسفات +مواد آلی، خاک فسفات+ موادآلی + مایه تلقیح باکتریهای حل کننده فسفات، خاک فسفات + گوگرد + مایه تلقیح تیوباسیلوس، خاک فسفات + گوگرد + موادآلی، خاک فسفات + گوگرد + مایه تلقیح تیوباسیلوس + موادآلی بودند. پس از عملیات تهیه زمین، در کرتهایی به ابعاد 7×3 متر تیمارها اعمال شدند. نیتروژن (اوره)، پتاسیم (سولفات پتاسیم) و روی (سولفات روی) در تمام کرت‌ها بر اساس آزمون خاک یکنواخت مصرف گردیدند. بذور کلزا با فاصله 20 سانتی‌متری روی پشته‌هایی به فواصل 60 سانتی‌متر کاشته شدند. در طی مراحل رشد گیاه، عملیات داشت در همه واحدهای آزمایشی یکنواخت صورت گرفت. پس از کامل شدن دوره رشد گیاه، برداشت گیاه انجام شد و عملکرد دانه، عملکرد کاه، تعداد بوته در کرت، تعداد غلاف در هر بوته، تعداد دانه در غلاف، وزن هزاردانه، درصد روغن و پروتئین دانه و همچنین میزان نیتروژن، فسفر، پتاسیم، گوگرد، آهن، روی، مس و منگنز در دانه و بخش هوایی اندازه‌گیری شدند. بیشترین عملکرد دانه و کاه از تیمار سوپرفسفات تریپل (تیمار2) بدست آمد که در مقایسه با شاهد عملکرد دانه و کاه را به ترتیب 60 و 92 درصد افزایش داد. تیمار خاک فسفات + گوگرد + ماده آلی + مایه تلقیح تیوباسیلوس (تیمار8) در مقایسه با شاهد عملکرد دانه و کاه را به ترتیب 38 و 70 درصد افزایش داد و تنها تیماری بود که با تیمار کود سوپرفسفات در یک سطح آماری قرار گرفت و با سایر تیمارها تفاوت معنی‌دار نشان داد. از لحاظ وزن هزاردانه، تعداد دانه در غلاف، تعداد بوته در مترمربع، تعداد غلاف در بوته و درصد پروتئین دانه تفاوت معنی‌دار بین تیمارها مشاهده نشد. تیمار 8 با 39 درصد افزایش روغن دانه، بعد از تیمار 2 حائز بیشترین درصد روغن دانه بود. در مجموع تیمارهای حاوی گوگرد در مقایسه با تیمارهای بدون گوگرد درصد روغن بیشتری داشتند و این برتری در مورد برخی از تیمارها معنی‌دار بود. از لحاظ غلظت نیتروژن، پتاسیم، گوگرد، آهن، روی، مس و منگنز برگ و دانه، تفاوت معنی‌داری بین تیمارهای مختلف مشاهده نشد ولی تیمارهای 8 و 2 نسبت به سایر تیمارها از لحاظ شاخص‌های مذکور برتری نشان دادند. از لحاظ نیتروژن، فسفر، پتاسیم، گوگرد، روی، آهن، مس و منگنز جذب شده توسط دانه، تیمار 2 و تیمار 8 با دارا بودن بیشترین مقادیر، در یک سطح آماری قرار گرفته و تفاوت آنها با شاهد معنی‌دار بود. بررسی روند تغییرات فسفر خاک نیز نشان داد که 2 ماه بعد از اعمال تیمارها فسفر قابل جذب خاک به حداکثر رسیده و پس از اندکی کاهش در تمام تیمارها روند نسبتاً یکسانی را نشان داد.