پدیدارشناسی بدن در سینما: بررسی تمایز لایپ و کورپر در بازنمایی بدن و تجربه مخاطب مورد مطالعاتی فیلم بچه رزماری

نویسندگان

1 استاد گروه سینما، دانشکده سینما تئاتر، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.

2 دکتری فلسفه هنر، گروه فلسفه هنر، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jfadram.2025.393100.616058
چکیده

علیرغم گستردگی مطالعات پدیدارشناختی در سینما، تمایز مبنایی میان «بدن فیزیکی» (کورپر) و «بدن زیسته» (لایپ) در تحلیل‌های ژانر محور، به‌ویژه در سینمای وحشت، کمتر مورد تدقیق عملیاتی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این شکاف پژوهشی و ارائه خوانشی نو از تجربه بدن‌مند مخاطب، به دنبال واکاوی تعامل این دو ساحت بدنی در فیلم بچه رزماری اثر پولانسکی است. این تحقیق با روش توصیفی-تفسیری و بر پایه پدیدارشناسی هوسرلی، این پرسش را مطرح می‌کند که تقابل میان بدن به‌مثابه ابژه و بدن به‌مثابه مرکز معنا، چگونه در فرم سینمایی ژانر وحشت نمود می‌یابد. یافته‌ها نشان می‌دهد که با کاربست تمایز کورپر-لایپ، می‌توان تبیینی نو از درگیری حسی مخاطب ارائه داد؛ به‌طوری‌که در این ژانر، از طریق مخدوش شدن مرز میان بدن زیسته تماشاگر و بدن فیزیکیِ بازنمایی‌شده، نوعی «هم‌آمیزی پدیدارشناختی» رخ می‌دهد. نتایج این پژوهش علاوه بر احیای خوانش‌های بدن‌مند، چارچوبی تحلیلی برای واکاوی واکنش‌های ادراکی مخاطب در مواجهه با سینمای وحشت فراهم می‌سازد.