تبارشناسی موسیقی تَک‌دَست در مازندران: از سنت آیینی تا موسیقی مردم‌پسند

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی فرهنگی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم ارتباطات و مطالعات رسانه، واحد تهران مرکزی،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم و ارتباطات و مطالعات رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیارگروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم ارتباطات و مطالعات رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jfadram.2025.391248.616039
چکیده

این پژوهش با هدف تحلیل فرایندهای فرهنگی، تاریخی و گفتمانی مؤثر بر شکل‌گیری و دگرگونی موسیقی تَک‌دَست در مازندران انجام شده است و می‌کوشد نشان دهد چگونه این موسیقی از یک سنت آیینی وابسته به کشتی‌های محلی و ساختاری مردانه، به گونه‌ای از موسیقی مردم‌پسند دیجیتال تبدیل شده است. روش پژوهش مبتنی بر راهبرد کیفی است که با تلفیق تبارشناسی فوکویی و قوم‌نگاری دیجیتال انجام شده و داده‌ها از طریق مصاحبه، مشاهده میدانی، تحلیل اسناد متنی و تصویری و بررسی بازنمایی‌های رسانه‌ای گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد نقطه عطف این دگرگونی، گسست از چارچوب آیینی و بومی در پی ورود رسانه‌های ضبط و پخش و تشدید آن با گسترش فضاهای دیجیتال در دهه ۱۳۸۰ است؛ گسستی که به بازآرایی رابطه سنت، قدرت و مصرف فرهنگی انجامیده است. موسیقی تَک‌دَست در این فرایند، با تأثیرپذیری از فناوری، رسانه، مهاجرت و منطق بازار، به پدیده‌ای چندوجهی در حوزه موسیقی مردم‌پسند بدل شده و با تلفیق سبک‌های پاپ و عناصر غیربومی و نیز افزایش حضور زنان در اجرا و بازنمایی، معانی فرهنگی تازه‌ای یافته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد تَک‌دَست امروز عرصه‌ای برای بازنمایی سوژگی، مقاومت در برابر گفتمان‌های مسلط و مذاکره فرهنگی میان سنت و مدرنیته است که در بستر دیجیتال، هویت محلی را بازتعریف کرده و نظم‌های جنسیتی، نهادی و فرهنگی را به چالش می‌کشد.