ارزیابی روش‌های مختلف تشعشعی و رطوبتی جهت برآورد تبخیر ـ تعرق مرجع و اثرات خشکی هوا بر آن در استان گلستان

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد

2 عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشجوی دوره دکتری رشته آبیاری، دانشگاه تربیت مدرس

4 عضو هیئت علمی دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد

doi
10.22092/ijsr.2006.127465
چکیده

بر اساس استاندارد فائو به میزان آب مصرف شده توسط مزرعة‌ پوشیده از گیاه مرجع (‌چمن) در یک دوره زمانی مشخص و بدون تنش آبی تبخیر-تعرق گیاه مرجع (ETo) گویند. این پارامتر به ‌دو روش مستقیم (لایسیمتری) و غیر مستقیم (معادلات تجربی) برآورد می‌شود. به‌دلیل عدم وجود داده‌های دقیق لایسیمتری در استان گلستان و معرفی روش فائو-پنمن-مانتیث (F-P-M) به‌ عنوان روش استاندارد مرجع از سوی بسیاری از محققین و مؤسسات تحقیقاتی جهانی، روش مزبور به‌ عنوان معیار ارزیابی روش‌های مختلف تشعشعی و رطوبتی در ایستگاه‌های سینوپتیک گرگان، گنبد و مراوه تپه (واقع در استان گلستان) مورد استفاده قرار گرفت. در این ارزیابی داده‌های هواشناسی در سه وضعیت اصلاح نشده و اصلاح شده در شرایط محلی و جهانی (اصلاح داده‌ها با استفاده از ضرایب به دست آمده به ترتیب برای منطقه مورد نظر و تمسگن) بکار گرفته شدند. نتایج نشان دادکه روش‌های تشعشعی ماکینک، تورک، جنسن-هیز و تابشی (دورنباس- پروت) به ترتیب مقدار ETo مناسب‌تری را در منطقه برآورد می‌نمایند. اصلاح داده‌ها در ایستگاه‌های گرگان و گنبد تأثیر قابل توجهی بر نتایج ندارد. لیکن در مراوه تپه می‌تواند آن‌ها را تا حدود 15% بهبود بخشد. با قرار دادن مقادیر ETo روزانه به دست آمده (از همه این روش‌ها در ایستگاه‌های گرگان و گنبد و روش جنسن-هیز در مراوه تپه) در معادله همبستگی بین روش های مورد نظر و روش استاندارد، مقدار ETo قابل قبولی نسبت به روشF-P-M تخمین زده شد، به طوریکه اختلاف آنها در ایستگاههای گرگان و گنبد حدود 2 تا 3% و در مراوه تپه حدود 9% بود. روش‌های رطوبتی (پاپاداکیس و ایوانف) در استان گلستان از کارایی مناسبی برخوردار نبوده، لیکن اگر مقادیرETo به دست آمده از این روش‌ها توسط معادله همبستگی مناسبی (بین مقادیر روش استاندارد و مقادیر روش های مورد نظر) در ایستگاه های گرگان و گنبد تصحیح شوند، می‌توان از این روش ها استفاده نمود، به طوریکه شیب معادله ناشی از مقادیر تصحیح شده از این روش با مقادیر ETo استاندارد به حدود 99/0 و 025/1 رسید. از نتایج این تحقیق می‌توان برای نقاطی از استان که دارای اقلیمی مشابه هر یک از این ایستگاهها می‌باشند استفاده نمود.