معرفی رسالۀ الحاتمیة در استخراج خط نصف‌النهار و سمت قبله اثر ملامظفر گنابادی

نویسندگان

1 گروه فیزیک، دانشکده علوم، مجتمع آموزش عالی گناباد، گناباد، ایران

doi
10.22059/jihs.2026.412513.371896
چکیده

در این مقاله، رسالۀ الحاتمیة، در استخراج خط نصف‌النهار و تعیین سمت قبله، اثر ملامظفر گنابادی معرفی و بررسی شده است. این رساله مشتمل بر یک مقدمه و پنج باب است. در مقدمه، مؤلف مجموعه‌ای از تعاریف را در دو دستۀ تعاریف هندسی و تعاریف هیئتی ارائه می‌کند. در باب نخست هشت روش برای تعیین خط نصف‌النهار بیان شده است. در باب‌های بعدی نیز چهار شیوۀ کلی برای تعیین سمت قبله مطرح می‌شود. مؤلف در این روش‌ها با توجه به اختلاف طول و عرض جغرافیایی شهرها و نیز شرایط مختلف رصد و اندازه‌گیری، برای هر حالت دستور عملی مشخصی ارائه کرده است. در این مقاله همچنین، برخی ویژگی‌های علمی مؤلف بر اساس شواهد درون‌متنیِ رساله بررسی شده است.