فاصله سنجی با دو آینه: دستاوردی علمی از خازنی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ علم، پژوهشکده تاریخ علم، دانشگاه تهران

doi
10.22059/jihs.2025.406070.371861
چکیده

به‌کارگیری آینه برای اندازه‌گیری فاصله و ارتفاع، ریشه در سنت‌های علمی یونان باستان دارد. اقلیدس در کتاب المناظر با استفاده از روش هندسیِ بازتاب نور، نشان داد چگونه می‌توان با کمک آینه، ارتفاع یا فاصلهٔ اشیاء را تعیین کرد. در دوران تمدن اسلامی، دانشمندان مسلمان این روش را اقتباس و گسترش دادند. در میان آنان، عبدالرحمن خازنی (منجم و ریاضی‌دان معاصر با خیام در قرن پنجم قمری) در رسالهٔ خود با عنوان عنوان فی آلات العجیبة، افزون بر توضیح روش آینۀ اقلیدس، روشی جدید برای مساحی با دو آینه ابداع کرد. در این روش می‌توان هم‌زمان هم ارتفاع و هم فاصلهٔ جسم را به دست آورد. نوآوری خازنی گامی مهم در پیوند دادن هندسهٔ نظری با کاربردهای مهندسی و نقشه‌برداری در جهان اسلام به شمار می‌آید.