ارزیابی و تحلیل روان‌شناختی ادراک دانشجویان از کتاب‌های درسی آموزش زبان انگلیسی انطباق‌یافتۀ فرهنگی: مطالعۀ موردی مجموعۀ Merit

نویسندگان

1 استادیار، گروه مطالعات زبانی، پژوهشکدة تحقیق و توسعة علوم انسانی (سمت)، تهران.

2 استادیار، گروه علوم رفتاری، پژوهشکدة تحقیق و توسعة علوم انسانی (سمت)، تهران، ایران.

3 کارشناسی ارشد، گروه آموزش زبان انگلیسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.30487/jcp.2025.510199.1785
چکیده

پژوهش‌های معدودی به بررسی ادراک فراگیران از عناصر فرهنگیِ کتاب‌های درسی انطباق‌یافته پرداخته‌اند که اغلب بر مجموعه‌هایی متمرکز بودند که به طور گسترده در نظام آموزشی استفاده می‌شوند. پژوهش حاضر به ارزیابی ادراک فراگیران از مجموعۀ Merit به‌عنوان نمونه‌ای از کتاب‌های درسی آموزش زبان انگلیسی انطباق‌یافتۀ فرهنگی که در مقیاس کوچک‌تر استفاده شده‌اند، پرداخت. برای بررسی نگرش شرکت‌کنندگان از جنبه‌های فرهنگی این مجموعه و همچنین تجربه و ادراک آنها، از رویکرد چندروشی استفاده شد. بیست‌و‌چهار شرکت‌کننده در هر دو فاز کمّی و کیفی شرکت کردند. داده‌های کمّی با بهره‌گیری از پرسشنامۀ ارزیابی فرهنگی کتاب‌های درسی جمع‌آوری و با استفاده از آزمون تحلیل واریانس درون‌آزمودنی و تی وابسته تحلیل شد. نتایج نشان داد که از نظر شرکت‌کنندگان، «بافتارمندسازی محتوا» نسبت به زیرمقیاس‌های «درگیرسازی و بازخورد» و «فراگیر بودن و تنوع» نمرة بالاتری داشت. داده‌های کیفی با استفاده از نظرسنجی کیفی جمع‌آوری و با روش تحلیل درون‌مایه‌ای با کُدگذاری نهفته و با تمرکز بر جنبه‌های روانشناختی بررسی شد. تحلیل‌ها منجر به شناسایی شش درون‌مایه از جمله 1) تقویت یادگیری با تکیه بر طرح‌واره‌های فرهنگی، 2) یادگیریِ چندرسانه‌ایِ فرهنگ، 3) بهره‌گیری از هویتِ اجتماعی ـ فرهنگی فراگیران، 4) آموزش صلاحیت میان‌فرهنگی، 5) کتاب درسی به عنوان موجودیتی بافتارمند‌شده و 6) برانگیختن عاطفة مثبت در فراگیران برای درگیرسازی آنها با محتوای فرهنگی شد که در سه درون‌مایة فراگیر با عناوین تفاهم فرهنگی، درگیرسازی شناختی ـ عاطفی و بافتارمندسازی محتوا مقوله‌بندی شد. در نهایت، یافته‌ها با استفاده از نظریه‌های روانشناسی شناختی و اجتماعی مورد بحث قرار گرفت و تلویحات نظری و عملی آنها بررسی شد.