خوانش انتقادی و فهم متن: رویکردی شناختی
نویسندگان
1 استادیار، پژوهشکدۀ تحقیق و توسعۀ علوم انسانی «سمت»، تهران، ایران.
doi
10.30487/jcp.2024.416658.1618چکیده
زبانشناسی شناختی با الهام و برداشت از مفاهیم روانشناسی شناختی از دل آن بیرن آمد و یکی از دغدغههایش فهم سازوکار حاکم بر دریافت معنای متن است . به عبارتی، اینکه در مواجهه با یک متن چطور به معنای آن دست یابیم، چه واکنشی نسبت به معنای آن داشتهباشیم و چگونه فهم دقیقتری از آن به دست آوریم جزو اهداف برنامههای آموزشی بسیاری از نهادها و نیز بسیاری از خوانندهای متنها است. از سوی دیگر، مدرس هم این دغدغه را دارد که چگونه و با چه روشی میتوان به دانشجو در فهم سادهترِ معنای متن کمک کرد.پژوهش حاضر در پی این است که با تلفیق نظریۀ جهان متن، مبتنی بر زبانشناسی شناختی و روانشناسی شناختی، و سبکشناسی آموزشی به بررسی کارآییِ آنها در فهم و خوانش انتقادی متن بپردازد. بر این اساس، داستان کوتاه کابوسهای شبانه از ابوتراب خسروی، بهعنوان متن موردبررسی، در اختیار 75 دانشجوی رشتۀ پزشکی قرار گرفت و از آنها خواسته شد تا با خواندن یک و دو بارۀ متن برداشتشان از داستان را به روی کاغذ بیاورند. سپس پرسشنامۀ تهیهشده مبتنی بر بخشهای نظریۀ جهان متن در اختیار آنها قرار گرفت و این بار از آنها خواسته شد تا با مراجعه به متن داستان به پرسشها پاسخ دهند؛ و در نهایت، با توجه به این پاسخها برداشت جدیدشان از معنای متن را به روی کاغذ بیاورند. برای تحلیل این دادهها و آزمون فرضیهها از روشهای آماری توصیفی و استنباطی استفاده شد.