فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آثار تاریخی عرفان اسلامی، به عنوان یکی از منابع مؤثر در فضای فرهنگی امروز مسلمانان، سرشار از روایت‌های رؤیا است که با هدف ترویج باورهای عرفانی نوشته شده‌اند. توجه به نحوة واکنش افرادی که در این آثار رؤیا را تجربه می‌کنند، می‌تواند به تبیین روان‌شناختی نحوة واکنش افراد به رؤیاها کمک کند. بدین منظور 148 روایت مربوط به واکنش‌های پس از رؤیا را از 28 اثر عرفانی شاخص سده‌های 4 تا 9 قمری شناسایی و با استفاده از روش کیفیِ تحلیل درون‌مایه‌ای کدگذاری و تحلیل کردیم که از این بررسی سه درون‌مایه حاصل شد: 1) واکنش عاطفی ـ جسمانی؛ 2) واکنش شناختی؛ و 3) واکنش رفتاری. بر اساس توالی مشاهده شده در این سه نوع واکنش، مدل سه‌مرحله‌ایِ واکنش‌‌های پس از رؤیا را پیشنهاد کردیم و استدلال کردیم که این سه مرحله از نظر مفهومی به همة واکنش‌های رؤیا قابل تعمیم هستند. سپس، در مورد هر یک از درون‌مایه‌ و مدل پیشنهادی بحث کردیم. پژوهش‌های آینده می‌توانند با استفاده از روش‌های پیمایشی یا آزمایشی این مدل را ارزیابی کنند و جزئیات بیشتری را به این مدل بیفزایند.