فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر به بررسی تصویرسازی تشریح بدن انسان در نسخه‌های مصور ایران اسلامی قرون ۹ تا ۱۱ق، به ویژه آثار منسوب به منصور بن محمد شیرازی، در پرتو سنت‌های تصویری اروپای قرون وسطی می‌پردازد. هدف اصلی مطالعه، شناسایی خاستگاه‌های بصری، مجاری انتقال دانش و فرآیندهای اقتباس و بازتولید تصویر در دو سنت فرهنگی است. این پژوهش با استفاده از روش کتابخانه‌ای و تحلیل میدانی نسخه‌های مصور، داده‌های تصویری و متنی را گردآوری کرده و با رویکرد توصیفی-تحلیلی بررسی نموده­است. یافته ­های این پژوهش نشان می‌دهد که سنت تصویرسازی تشریحی در ایران اسلامی، مستقل از متون کالبدشکافی اروپایی شکل گرفته، با این حال، در سطح فرم و سامان­دهی پیکره تحت تأثیر الگوهای بصری اروپا در قرون میانه قرار داشته­ است. شایان ذکر است که این اقتباس، یک تقلید مستقیم نبوده؛ بلکه تصاویر در فرآیند انتقال، از فیلتر نظام زیبایی شناسی و سنت­های تصویرسازی بومی عبور کرده و ضمن حفظ ریشه ­ها، بازآفرینی شده ­اند. در نتیجه این تصاویر در عین بهره ­گیری از مبانی ساختاری الگوهای اروپایی، واجد ویژگی ­های متمایز و منحصربه­ فردی هستند. مطالعۀ تاریخی پیشینه پزشکی در ایران و اروپا نشان می‌دهد که خاستگاه آناتومی مدرن اروپا، به ویژه کالبدشکافی نظام‌مند و تصویرسازی پیشارنسانسی، مدیون انتقال متون و دانش پزشکی از یونان به واسطه جهان اسلام است. در ایران اسلامی، علیرغم محدودیت‌های مرتبط با کالبدشکافی عملی، تصویرسازی تشریح بدن نقشی محوری در تثبیت آموزش پزشکی ایفا کرده اند. این تصاویر با ترکیب سنت‌های هنری و علمی، راه را برای ایجاد یک زبان بصری میان­ رشته­ ای جهت انتقال دانش هموار ساخته ­اند. این مطالعه با فراتر رفتن از تحلیل صرف شباهت ­ها و تفاوت‌های ظاهری، مسیرهای انتقال و تعامل دانش میان فرهنگ­های اروپایی و اسلامی را آشکار می‌سازد که این امر به بازتعریف اهمیت تصویرگری به عنوان ابزاری مستقل برای انتقال دانش پزشکی کمک می‌کند.