مطالعه پدیدارشناختی «خود» در مناسبات زندگی روزمره
نویسندگان
1 دانشیار، گروه جامعهشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه جامعهشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 دانش آموخته کارشناسی ارشد جامعه شناسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
doi
10.30487/jcp.2024.387213.1552چکیده
در گفتمان علوم اجتماعی، مفهوم «خود» برساختهای اجتماعی، و اعم از ترکیب زیستی- روانشناختی است. مطابق با معنای مذکور، «خود»، طی پدیداری زمانمندانه، مکانمندانه و تاریخمندانه در بستر تعامل اجتماعی، وجه عمده «هویت روزمره» کنشگران اجتماعی را متکون میسازد. هدف مقاله شناسایی و توصیف تجربهزیسته زنان و مردان مـتأهل ساکن شهر ساری از «خود»های پدیدارشده بر آنها در جریان مناسبات زندگی روزمره است. مطالعه با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی، دادهبابی با استفاده از مصاحبه نیمهساختاریافته، و دادهکاوی بر پایه روش کلایزی بهانجام رسیده است. آگاهیدهندگان پژوهش30 نفر از زنان و مردان، با حداقل 10 سال تجربه تأهل بودند که بهصورت هدفمند، و با توجه به معیارهای شمول انتخاب شدند. بهموجب تجرید حاصل از 1650 مفهوم توصیفی، و در جریان کدگذاری چندمرحلهایِ ناظر بر حرکت از مرتبه امر انضمامی به ساحت امر انتزاعی، 4 سنخ از خود، مشتمل برخودِ تسعیری، خودِ متخبتر همگرا، خودِ زوالیافته دگربین وخودِ منفرد خیالپرداز، بهعنوان مضامین اصلی برساخت گردید. بهموجب تجریدیترین نتیجه حاصل از یافتههای میدانی، آگاهیدهندگان مطالعه ذیل هر کدام از «خود»های پدیداری، و در مقام مواجهه با موقعیت ادراکشدهشان، ناگزیر از کاربست سازوکارهای کنشی و تفسیریِ بهمراتب متنافر با درونیترین پنداشتهها و لایههای آگاهی خود هستند. مضیقه یادشده موجد تکوین دوگانه از خودبیگانگی - تلاش معطوف به رهاییبخشی از آن مضیقه می-گردد.