شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر کاهش تابآوری لرزهای مناطق پیراشهری با تأکید بر ابعاد رشد و توسعه شهری (مورد مطالعه: بجنورد)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، واحد شیروان، دانشگاه آزاد اسلامی، شیروان، ایران
2 استادیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.
3 استادیار گروه مدیریت ساخت، واحد شیروان، دانشگاه آزاد اسلامی، شیروان، ایران.
doi
10.22034/jpusd.2025.541625.1364چکیده
مناطق پیراشهری بجنورد به دلیل رشد و توسعه شهری، با چالشهای فزایندهای در زمینه تابآوری لرزهای روبرو هستند. این مطالعه به بررسی جامع عوامل مؤثر بر این تابآوری، با تأکید بر ابعاد مختلف رشد و توسعه شهری، میپردازد. هدف اصلی، ارائه درکی عمیق از پیچیدگیهای موجود و تعیین مسیرهایی برای بهبود وضعیت در این مناطق است. این پژوهش یک مطالعه کاربردی با رویکرد کیفی است که به روش پیمایشی توصیفی-تحلیلی انجام شده است. دادهها از طریق مطالعات اسنادی، کتابخانهای و مصاحبههای میدانی با ۳۵ نفر از مدیران و متخصصان شهرستان بجنورد (به روش نمونهگیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری) گردآوری شد. تحلیل دادهها با روش گراندد تئوری (نسخه استراوس و کوربین) انجام شد که شامل مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی بود. مصاحبههای ۶۰ تا ۹۰ دقیقهای ضبط، پیادهسازی و با الگوی پارادایمی (علّی، زمینهای، مداخلهگر) دستهبندی شدند تا نظریهای مبتنی بر دادهها استخراج شود. نتایج نشان داد که کاهش تابآوری لرزهای مناطق پیراشهری بجنورد تحت تأثیر سه دسته عوامل کلیدی قرار دارد: عوامل علی (مانند مهاجرت، ترس از کاهش ارزش ملک و تنشهای محلی)، عوامل زمینهای (شامل معماری سنتی غیرمقاوم، گسلهای فعال و عدم سرمایهگذاری در زیرساختها) و عوامل مداخلهگر (نظیر ضعفهای مدیریتی، اجرایی و مشکلات در مدیریت بحران). این عوامل به صورت شبکهای و همزمان عمل کرده و به تضعیف پایداری لرزهای این مناطق منجر شدهاند. بنابراین، بهبود تابآوری لرزهای بجنورد نیازمند برنامهریزی جامع و هماهنگ در ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، مدیریتی و زیرساختی است.
