شیوه‌های انگیزشی رفتار اجتماع گرایانه در منابع اسلامی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روان‌شناسی عمومی، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران .

2 استادیار، گروه تربیت، پژوهشکدة اخلاق و معنویت، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.

doi
10.30487/jcp.2023.322485.1361
چکیده

هدف از این پژوهش، دستیابی به شیوه‌های انگیزشی رفتار اجتماع‌گرایانه در منابع اسلامی است. پژوهش حاضر از نوع کیفی با رویکرد استقرایی به روش تحلیل مضمون بود. جامعۀ پژوهشی شامل کلیۀ منابع دینی اعم از قرآن کریم و منابع روایی شیعه است و نمونه شامل گزاره‌های مشتمل بر شبکۀ مفاهیم مرتبط با رفتار اجتماع‌گرایانه است که از شیوۀ نمونه‌گیری هدفمند به دست آمده است. همچنین اطلاعات و داده‌ها از طریق مطالعه و فیش‌برداری از کتب، مقالات و نیز استفاده از کتابخانه‌های الکترونیک جمع‌آوری و طبقه‌بندی شده است. برای اطمینان‌پذیری پژوهش، از قرآن و منابع متعدد روایی برای جمع‌آوری داده‌ها استفاده شده است، مقایسه‌های مکرر مضامین به دست آمده با یکدیگر و تطبیق آنها با داده‌ها و بهره‌مندی از نظرات 5 کارشناس اسلامی و روان‌شناسی در گام‌های تحلیل داده‌ها استفاده شده است. داده‌های حاصل از منابع اسلامی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت؛ در نهایت 57 کد اولیه، 6 مضمون و 16 زیر مضمون به دست آمد. نتایج پژوهش حاضر نمایانگر این است که در منابع اسلامی برای ترغیب افراد به رفتار اجتماع‌گرایانه از چهار شیوۀ شناختی شامل توجه دادن به آثار رفتار اجتماع‌گرایانه، باور به پیش‌فرض‌های انسانی، تحریفات شناختی و رفع آنها و ارزش‌گذاری، شیوۀ عاطفی شامل وعدۀ الهی و شیوۀ رفتاری شامل الگودهی بهره برد که عمدۀ تمرکز روی شیوه‌های شناختی است چرا که بیشترین مضمون را به خود اختصاص داده است.