متاورس و سکونتگاههای پیراشهری؛ چارچوبی نظری برپایه تحلیل محتوای کیفی
نویسندگان
1 گروه برنامهریزی شهری، دانشگاه معماری و هنر پارس، تهران، ایران.
2 گروه معماری، واحد امارات، دانشگاه آزاد اسلامی، دبی، امارات.
3 گروه معماری، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.
4 گروه معماری، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران
doi
10.22034/jpusd.2025.533273.1352چکیده
در دهههای اخیر، سکونتگاههای پیراشهری بهمثابه فضاهایی میانرشتهای با چالشهای متراکم اجتماعی، فضایی و نهادی، نیازمند رویکردهایی نوین در برنامهریزی شهری هستند. در همین راستا، پژوهش حاضر باهدف بررسی ظرفیتهای فناورانه پلتفرمهای متاورسی در توانمندسازی این سکونتگاهها، بهروش کیفی و با بهرهگیری از تحلیل محتوای منابع علمی معتبر انجامشده است. چارچوب نظری تحقیق با تلفیق نظریههای سکونتگاههای غیررسمی، اقتصاد پلتفرمی، توانمندسازی دیجیتال و شهر هوشمند جامعهمحور، به طراحی یک مدلی منتهی شد که در آن پنج مضمون اصلی شامل: «توانمندسازی مشارکتی با عدالت فضایی»، «بازآفرینی مشارکتی دیجیتال»، «حکمرانی پلتفرمی و سیاستگذاری دادهمحور»، «زیرساختهای هوشمند بهمثابه محرک تحول» و «بومیسازی فناوری و ظرفیتسازی نهادی» شناسایی شدند. نتایج تحقیق حاکی از آن است که متاورس، در صورت بومیسازی و بهرهگیری از ظرفیت مشارکتی آن، میتواند بهعنوان ابزاری نوین برای غلبه بر شکاف فضایی ـ اجتماعی در سکونتگاههای پیراشهری به کار گرفته شود. این فناوری با ایجاد بسترهایی برای شبیهسازی فضایی، تعامل مجازی و ارتقاء حکمرانی دادهمحور، قادر است در توانمندسازی سکونتگاههای روستایی و پیراشهری ایفای نقش نماید.
