نقشهیابی دانش مناطق پیراشهری: تحلیل شبکهای مفاهیم و شناسایی جهتگیریهای پژوهشی آینده
نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سیدجمالالدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران.
doi
10.22034/jpusd.2025.535550.1355چکیده
مسأله اصلی پژوهش حاضر، عدم درک ساختاریافته در مورد دانش پیراشهری و نبود شفافیت در خصوص خوشههای مفهومی، روابط بین موضوعها و جهتگیریهای پژوهشی آینده است. پژوهش حاضر به دنبال نقشهیابی نظاممند این دانش و شناخت جهتگیریهای آینده آن است. این پژوهش ازلحاظ هدف کاربردی، ازنظر ماهیت، کیفی و از حیث روش مبتنی بر کتابسنجی تحلیلی با رویکرد تحلیل شبکه است. جامعۀ آماری مشتمل بر منابع پایگاه اسکوپوس از سال 1987 تا 2025 میباشد(488 منبع). براساس نتایج پژوهش، تحول مفهومی پیراشهری در هفت مرحله شامل 2010-1987؛ 2012-2010؛ 2014-2012؛ 2016-2014؛ 2018-2016؛ 2020-2018 و 2024-2020 بوده است. از سالهای 2020 روی مفاهیمی نظیر کربن، عرضۀ غذا، سیستمهای هوشمند، تقاضای اکسیژن بیوشیمیایی، بهرهوری انرژی، جنگلهای شهری، کشاورزی پیراشهری، دادههای باز، شهر هوشمند، کووید 19، مدیریت زمین، حق تصرف زمین، روش مدیریتی، روستایی، سیاستگذاری مراقبت بهداشتی، طراحی شهری، ادراک، زمینۀ شهری، پراکندهرویی شهری، آگاهی، اکوسیستم و خودکارآمدی تمرکز شده است. یافتۀ اصلی تحلیل همرخدادی واژگان، شناسایی 13 خوشۀ مفهومی و آشکار ساختن تنوع و گستردگی حوزۀ پیراشهری و همچنین تأکید فراوان بر مفاهیم برنامهریزی شهری، توسعۀ پایدار و اهمیت منطقۀ شهری است. تلفیق تحلیل همرخدادی و نقشۀ چگالی واژگان، ضمن شناسایی واژههای پرتکرار، بیانگر آن است که حوزۀ پیراشهری در تعامل با مفاهیمی نظیر شهر هوشمند، کشاورزی پیراشهری، اکوسیستم شهری، مدیریت زمین و سلامت شهری در حال تحول و تکامل است. پیآیند پژوهش حاضر مبتنی بر شناسایی زمینههای نوظهور از قبیل کشاورزی شهری، هوشمندسازی شهری و پاسخ به بحرانهای نظیر کووید-19 است و شکافهای دانشی در این حوزه بهخصوص یکپارچهسازی پیراشهری با سیاستگذاریهای زمین، سلامت و دادههای باز را برجسته نموده است. این یافتهها، طراحی پژوهشهای آینده با محوریت مناطق پیراشهری پایدار و تابآور را هموار ساخته است.