ماهیت شناسی قرارداد در فقه امامیه و حقوق ایران با رویکردی به دیدگاه امام خمینی (ره)
نویسندگان
1 دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی، قزوین، ایران
doi
10.22034/matin.2022.168279.1354چکیده
ارائۀ معیاری مناسب برای شناخت ماهیت قرارداد موجب کاربرد سودمند این ابزار اعتباری برای اداره روابط حقوقی جامعه خواهد بود؛ زیرا عدم وجود معیار مناسب موجب اختلافنظر در تعیین مصادیق قرارداد شده و نتیجهای جز افزایش هزینه اداره روابط اجتماعی و عدم قطعیت و عدم پیشبینی پذیری نخواهد داشت. بر همین اساس باید پرسش اصلی پژوهش را اینگونه مطرح نمود که ماهیت قرارداد چیست؟ برای پاسخ به این پرسش با روش توصیفی - تحلیلی به کاربرد معیار شناخت ماهیت موجودات طبیعی و نفس الامری در ماهیت شناسی قرارداد بهعنوان مصداق بارز موجود اعتباری و فرضی اقدام شده است. پاسخ بهدستآمده بهعنوان دستاورد این پژوهش دلالت بر این دارد که ماهیت قرارداد مترداف با چیستی آن است که این چیستی نیز مترادف با مقتضای ذات غایی قرارداد است همان هدفی که قرارداد برای تأمین آن در روابط اجتماعی به وجود آمده است و بدون این هدف وجود قرارداد بیهوده خواهد بود. در میان حقوقدانان دکتر محمدجعفر جعفری لنگرودی و در میان فقها امام خمینی را باید بهعنوان نظریهپردازان برجسته در این زمینه قلمداد نمود که مقتضای ذات غایی قرارداد را بهعنوان ماهیت آن موردبحث قرار دادهاند. این نظریه در برابر نظریه اثر مستقیم قرارداد بهعنوان مقتضای ذات آن، قرارگرفته که در فقه امامیه مطرحشده و در بند یک مادۀ 233 قانون مدنی پذیرفتهشده است.
