عوامل مؤثر بر شکلگیری و باز تولید فضاهای فرودست در نواحی پیراشهری(مورد: استان سیستان و بلوچستان)
نویسندگان
1 استاد گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
2 دکتری برنامه ریزی و آمایش سرزمین، صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر، تهران، ایران.
doi
10.22034/jpusd.2025.548055.1375چکیده
این پژوهش روند فقر و محرومیت و چگونگی شکلگیری و بازتولید فضاهای فرودست در نواحی پیراشهری را مورد واکاوی قرار داده است. معرفتشناسی تحقیق را رئالیسم انتقادی تشکیل میدهد. استان سیستان و بلوچستان، بهعنوان ناحیه موردمطالعه تحقیق انتخابشده است. دادههای موردنیاز تحقیق، به دو روش فراهمشده است. در مرحله نخست، دادههای لازم از طریق اسناد مدون جمعآوریشده است. در مرحله دوم، جهت درک عوامل اثرگذار در شکلگیری سکونتگاههای فرودست و بازتولید آن، در سطح جامعه نمونه مراکز 26 شهرستان استان، به پرسشگری هدفمند، با 280 نفر، در سه سطح مردم محلی، 123نفر، نخبگان اداری، 95 نفر و نخبههای دانشگاهی، 62 نفر، اقدام شده است. تبیین دادههای جمعآوریشده، با استفاده از رویکرد تئوری زمینهای بوده است. نتیجه نشان داد که شکلگیری سکونتگاههای حاشیهای با عامل حکومتمندی در ارتباط است. تسلط دیدگاه ایدئولوژیک سبب شده که اقتصاد نئولیبرالِ حاکم بر ایران، ترکیبی از سیاستهای بازار آزاد و کنترل دولتی باشد و خصوصیسازی و آزادسازی به گسترش رانت و فساد بیانجامد و بازار رقابتی شکل نگیرد. حکومتمندی مزبور، در بطن خود نوعی نظام نئوفئودالیته در بردارد که در آن شرکتهای انحصاری بر بخشهای حیاتی اقتصاد تسلط یافتهاند که مانع ورود به اقتصادِ دانش میشود و فقر و حاشیهنشینی تولید و بازتولید میکند.