فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در هر دوره تاریخی، متناسب با نظام فکری و دانش آن زمان، کتاب‌هایی در زمینه علوم مختلف، به‌ویژه طب و پزشکی، نگاشته شده‌اند. شماری از این آثار تاکنون ناشناخته و به‌صورت نسخه خطی باقی‌مانده‌اند. یکی از نمونه‌های مهم، اثر حکیم محمد سعید قمی، از طبیبان مشهور عصر صفوی در قرن یازدهم قمری، است که شامل دو رساله مستقل در باره دو بیماری شایع آن دوره، یعنی تب و اسهال، است. پژوهش حاضر مطالعه‌ای میان‌رشته‌ای در حوزه تاریخ پزشکی است و اطلاعات آن با روش کتابخانه‌ای گردآوری و به شیوه توصیفی-تحلیلی ارائه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این دو رساله، به فرمان شاه‌عباس دوم و در پاسخ به نیازهای تشخیصی و درمانی آن زمان، به زبان فارسی و در چارچوب نظام طب اخلاطی نگارش یافته‌اند. حکیم محمد سعید در این رساله‌ها، ضمن تحلیل گونه‌های مختلف تب و اسهال، به بررسی علل بیماری‌زا، شیوه‌های تشخیص، تدابیر پیشگیری و مراقبت‌های جسمی و تغذیه‌ای، و نیز روش‌های درمانی شامل فصد، استفراغ، منضجات و داروهای گیاهی پرداخته است. طرح تجربه‌های بالینی و ارائه توصیه‌های عملی برای معالجۀ بیماران، از ویژگی‌های برجستۀ این دو رساله به شمار می‌رود. هدف پژوهش حاضر، تحلیل محتوایی و ساختار علمی این رساله‌ها، بررسی اصطلاحات و مفاهیم طبی به‌کاررفته، و تبیین جایگاه آن‌ها در چارچوب نظام طب ایران عصر صفوی است. یافته‌ها در باره دو بیماری تب و اسهال، باتوجه‌به استمرار آن‌ها در زمان حاضر، می‌تواند ارزش کاربردی و آموزشی نیز داشته باشد.