تبیین شکلگیری فضاهای اعیانی در مناطق پیراشهری تهران (موردمطالعه: منطقه لواسانات)
نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری، جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
3 استادیار، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
4 استاد گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
5 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
doi
10.22034/jpusd.2025.519117.1342چکیده
مطالعه فضاهای اعیانی در مناطق پیرامونی شهرهای بزرگ، به یکی از موضوعات محوری در مطالعات شهری تبدیلشده است. این پژوهش باهدف تبیین شکلگیری فضاهای اعیانی در مناطق پیراشهری منطقه لواسانات تهران، به بررسی عوامل مؤثر در این پدیده میپردازد. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است. دادههای مورداستفاده از منابع مختلف شامل مطالعات کتابخانهای، مصاحبه با ساکنان و متخصصان شهری و تصاویر ماهوارهای جمعآوریشده است. روش تجزیهوتحلیل شامل تحلیل کیفی مضمون و تحلیل تصاویر ماهوارهای با شاخصهای مختلف ازجمله NDVI و طبقهبندی کاربریها بوده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که افزایش قیمت زمین در مرکز شهر تهران، تمایل طبقات مرفه به زندگی در محیطهای طبیعی و آرام، توسعه زیرساختهای حملونقل، مصرف متظاهرانه و سیاستهای مدیریت شهری در ارتباط با فضاسازی اعیانی، در شکلگیری فضاهای اعیانی نقش داشتهاند. این روند، پیامدهایی ازجمله: تغییر بافت اجتماعی منطقه، افزایش نابرابری فضایی، تخریب محیطزیست، توسعه فیزیکی سریع شهر به سمت پیرامون ازجمله دامنه کوهها و داخل حوزه روددرهها و کاهش دسترسی گروههای کمدرآمد به زمین و مسکن داشته است. همچنین شاخص NDVI نشان میدهد که بهمرورزمان از میزان پوشش گیاهی کاسته شده و به حجم ساختوسازها افزودهشده است. نتایج حاصل از تجزیهوتحلیل ساختار کالبدی- فضایی نیز نشان میدهد که شهرها و روستاهای منطقه لواسانات با عناصر جدیدی ازجمله شبکههای عبور و مرور، کاربریهای خدماتی، گردشگری و تفریحی مواجه است. درنتیجه، این پژوهش پیشنهاد میکند که برنامهریزان و سیاستگذاران شهری با تدوین قوانین سختگیرانهتر و توجه به توسعه متوازن، از تشدید این چالشها جلوگیری کنند.
