تدوین الگوی مفهومی مقابله دینی با استرس بر اساس آموزه‌های قرآن کریم: نظریه داده بنیاد

نویسندگان

1 دکترای روان‌شناسی، گروه روان‌شناسی، پژوهشکده علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

2 استاد گروه روان شناسی، پژوهشکدۀ علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

3 استاد گروه علوم و معارف حدیث، پژوهشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران

4 استاد گروه روان شناسی، پژوهشکدۀ علوم رفتاری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

5 دانشیار گروه روان شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.30487/jcp.2022.340257.1413
چکیده

استرس، عاملی مهم در بروز بیماری‌ها و تهدیدی برای سلامت است و الگوهای مختلفی در جهت مقابله با استرس طراحی شده‌اند. پژوهش حاضر با هدف تدوین الگوی مفهومی مقابله دینی با استرس بر اساس آموزه‌های قرآن کریم طراحی شد. روش پژوهش حاضر، کیفی، به شیوه نظریه داده بنیاد است. منبع اصلی این پژوهش، قرآن کریم بود و در جهت تائید برداشت‌ها، از منابع تفسیری و حدیثی معتبر استفاده شد. نمونه پژوهش، شامل گزاره‌های توصیفی و تبیینی مرتبط با حوزه معنایی مقابله دینی با استرس در قرآن کریم بود که به شکل هدفمند انتخاب شد. ابزارهای گردآوری داده‌های پژوهش در سه دسته؛ کتاب: شامل قرآن کریم، تفاسیر قرآن و کتاب‌های روایی؛ نرم‌افزار: شامل نرم‌افزارهای جامع التفاسیر و جامع الاحادیث؛ و وب‌سایت: شامل پایگاه‌های معتبر علمی دارای محتوای کتاب‌های ذکرشده، قرار داشت. پس از استخراج محتوای مرتبط با مقابله دینی از قرآن کریم، در فرایند تحلیل داده‌ها از طریق «کدگذاری»، ۷۳۰ «کد باز»، ۴۶ «مفهوم»، ۱۳ «مقوله» و ۴ «بُعد» استخراج و درنهایت، ابعاد چهارگانه در قالب ۱ الگو، صورت‌بندی شد. یافته‌های پژوهش نشان داد الگوی مقابله دینی الگویی فرایندی است که بر چهار بُعد؛ منابع استرس، زمینه‌های مقابله دینی، ساختار مقابله دینی و پیامدهای مقابله دینی استوار است.