ریزگردها در ایران: تحلیل چالشها و ارائه راهکارهای مدیریتی
نویسندگان
1 استادیار، گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده مهندسی عمران و محیط زیست، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دکتری تخصصی، گروه سنجش از دور، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شربروک، شربروک، کبک، کانادا
doi
10.48311/mcej.2025.99187.0چکیده
با گسترش جمعیت شهری و رشد بیرویه صنایع در محدودههای شهری، شهرهای بزرگ با مشکل آلودگی محیطزیست و به خصوص آلودگی هوا مواجهاند. در ایران نیز با توجه به روند رو به رشد صنعتی شدن کشور، این مشکل در سالهای اخیر نمود بیشتری پیدا کردهاست. مشکلی که با توجه به جنگهای خاورمیانه و بمبارانهای وسیع و نابسامانیهای متعاقب آن در عراق، عدم رسیدگی به آبخیزداری و اصول پیشگیری در کشورهای عربی منطقه و همچنین تشدید پدیده گرمایش جهانی و کاهش بارندگیها بروز نموده، انتشار ریزگردها در کشورهای منطقه خاورمیانه و از جمله ایران میباشد. با توجه به مشکل جدید ریزگردها، ضرورت دارد که سازمانهای محیط زیستی بهعنوان متولیان این امر، آغازگر حرکت های منسجم در تدوین راهکارهای مدیریتی سیستماتیک و واقعگرایانه و نهادینه کردن آن از طریق مراجع قانونی باشند. در این مقاله، ابتدا به بررسی علل بروز و انتشار طوفانهای گرد و غباری و اهمیت اثرات آن بر وضعیت منطقهای و محیطزیستی پرداخته شده است. سپس رویکردها و ابزارهای مدیریت کیفیت هوا از جمله پایش و نمونه برداری ریزگردها، ابزار تصاویر ماهوارهای (MODIS و EUMETSAT) و مدلسازی عددی (کاربرد مدلهای HYSPLIT وSKIRON) مورد بحث قرار خواهد گرفت و در پایان رویکردهای اساسی کنترل فرسایش بادی و انتشار گرد و غبار همچون استفاده صحیح از زمین، حفظ رطوبت خاک، استقرار پوشش گیاهی و یا مصنوعی و ایجاد موانع در مسیر باد (بادشکن) بیان خواهد شد.