فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

درباره چیستی و ارتباط عقل و عشق (محبت) پژوهش‌های فراوانی انجام‌شده است. برخی به عدم ارتباط میان عقل و عشق قائل شده و رابطه آن دو را همانند دو ضد تعریف کرده‌اند به‌طوری‌که هرگاه در وجود انسان عقل ظهور یابد مجالی برای اظهار عشق نخواهد گذاشت و اگر عشق حاکم شود عقل، رنگ می‌بازد. نگارنده بر این باور است اگرچه عقل و عشق دو ابزار شناخت یا دو وسیله برای صعود انسان یاد می‌شوند؛ ولی ظهور حقیقت واحدی هستند که در فطرت انسان نهاده شده‌اند و همین امر فطری است که او را از سایر موجودات ممتاز می‌کند و به اقتضای ظهور در هر مرتبه از مراتب وجود انسان نام‌های مختلف می‌گیرد. هرگاه از وجه مخلوقی لحاظ شود، نام «عقل» و هرگاه در پرتو غیرت و نار عشق، وجهه خلقی‌اش در وجهه حقی فانی شود، نام «عشق» بر آن می‌نهند؛ بنابراین تقابل میان آن‌ها همانند تقابل واحد و کثیر است، یعنی همان‌گونه که کثرت، جلوه واحد است، عشق نیز ظهور تام و تمام عقل است. به‌رغم آنکه امام خمینی مانند برخی اسلاف خود، از ناتوانی عقل برای شهود حقیقت و وصول به معبود مطلق سخن گفته، اما از حیثی دیگر آن را اولین ظهور مشیت مطلقه می‌داند که آغاز و اِکمال انسان متکی به اوست. بنا به رأی ایشان؛ انسان برای نیل به فنای وجهه خلقی و ظهور وجهه حقی به نورانیت عقل و سوزندگی عشق نیازمند است.