شناسایی و تحلیل پیشران‌های مؤثر در تحولات کالبدی ـ فضایی نواحی پیراشهری اردبیل با تأکید بر اقتصاد سیاسی فضا

نویسندگان

1 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری و روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران و عضو جهادانشگاهی اردبیل، ایران

doi
10.22034/jpusd.2024.437479.1299
چکیده

الگوهای تغییرات فضایی نواحی پیراشهری، برآیند رابطه درهم‌تنیده بین دو عرصه نسبتاً متفاوت ساختارهای اجتماعی – اقتصادی (نیروها و مکانیسم‌ها) و ساختار فضایی (زمینه تاریخی – جغرافیایی) است. کشف این رابطه، فهم بهتر فرایند و سازوکارهای وابسته به شکل‌گیری نواحی پیراشهری و تغییرات فضایی آن‌ها در بستر اقتصادسیاسی فضا را امکان‌پذیر می‌کند. هدف پژوهش حاضر شناسایی پیشران‌های مؤثر در تحولات کالبدی-فضایی نواحی پیراشهری اردبیل با تأکید بر اقتصادسیاسی فضا با رویکرد آینده‌پژوهی است. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به لحاظ روش انجام، توصیفی- تحلیلی بوده که در راستای مبانی علم آینده‌پژوهی با رویکرد اکتشافی و تحلیلی به تحولات کالبدی-فضایی نواحی پیراشهری اردبیل با تأکید بر اقتصادسیاسی فضا پرداخته­است. در این راستا نیز، گردآوری داده­ها در بخش نظری به روش اسنادی و در بخش عملی نیز به‌صورت پیمایشی، مبتنی بر تکنیک دلفی بوده­است. از نرم‌افزار میک مک و سناریو ویزارد برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها استفاده‌شده است. خروجی‌های نرم‌افزار میک مک ناپایداری سیستم را نشان می‌دهد و 16 عامل کلیدی شناسایی شد و تعداد 36 وضعیت احتمالی برای عوامل کلیدی در نظر گرفته شد و 5 سناریو با بالاترین اعتبار به دست آمد. نگاه آمایشی و استقرار فعالیت‌های مولد و افزایش بهره‌وری در حوزه‌های مختلف در نواحی پیراشهری، تقویت نهادهای مردمی و تسهیل سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، هدایت سرمایه‌ها به سمت فعالیت‌های اقتصادی و اشتغال‌زا، برنامه‌ریزی از پایین به بالا جزو بالاترین ارزش سازگاری مربوط به عوامل کلیدی در آینده تحولات کالبدی-فضایی نواحی پیراشهری اردبیل می‌باشند.