تدوین مدل مفهومی مقابله با استرس بر اساس آیات قرآن با تاکید بر استرسهای ناشی از روابط بین انسانی
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد دانشگاه قرآن و حدیث مدرس روانشناسی در مرکز آموزش الکترونیکی دانشگاه قرآن و حدیث
2 پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
3 دانشگاه قرآن و حدیث
doi
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل مفهومی مقابله با استرس براساس آیات قرآن و با تأکید بر استرسهای ناشی از روابط بینفردی انجام شد. روش پژوهش در این تحقیق، بهصورت تحلیل محتوای کیفی شیه و شانون بهشیوۀ تحلیل محتوای عرفی و قراردادی بود. بدین منظور ابتدا با تعیین واحد تحلیل معنایی، تمام آیات قرآن کریم موردبررسی قرار گرفت و آیات مربوط به موقعیت استرسزا و آیات مربوط به روشهای مقابله استخراج شد. روایی محتوایی آیات مربوط به موقعیت استرس به تأیید پنج کارشناس رسید. سپس برای تحلیل دادهها، آیات مربوط به مقابله با استرس، با روش تحلیل محتوای کیفی نسخۀ شیه و شانون در سه مرحله کدگذاری شدند. روایی محتوایی کدگذاریها به تأیید سه کارشناس رسید. یافتههای پژوهش نشان داد که براساس آیات قرآن کریم، 25 موقعیت استرسزا قابلشناسایی بوده است که در آنها چهار سبک مقابله را میتوان شناسایی کرد که عبارتاند از: سبک ارتباط با خدا، سبک ارتباط با خود، سبک ارتباط با دیگران و سبک ارتباط با واقعیت. طبق مدل بهدستآمده ابتدا باید زمینهها فراهم باشد و سپس جهت مهار استرس از سبکهای چهارگانه بهرهمند شد. زمینهها شامل خداشناسی، انسانشناسی، واقعیتشناسی، هستیشناسی، گذشتهشناسی و آیندهشناسی هستند. با بررسی رابطۀ چهار سبک مقابله که هستۀ مرکزی مدل حاضر را تشکیل میدهند و با توجه به آیات و مضامین قرآنی دربارۀ عقل و واقعیتگرایی، مشخص شد سبک ارتباط با واقعیت نقش اصلی را ایفا میکند. بنابراین، در امور تربیتی و عملی در حوزۀ سبکهای مقابله، مناسب است اولویت به این سبک داده شود.
