فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

روش­های مختلفی برای ارزیابی و پیش­بینی تغییرات کاربری اراضی وجود دارد که یکی از کارآمدترین این روش­ها اتوماتای سلولی است. در اتوماتای سلولی حالت یک سلول در هر زمان بستگی به حالت خاص خود و حالت­های همسایگان خود در گام زمانی قبلی دارد. با توجه به ماهیت فضایی این مدل، در پژوهش حاضر تغییرات کاربری اراضی و روندهای توسعه فضایی شهر اراک و روستاهای پیراشهری با استفاده از مدل مذکور و پردازش تصاویر ماهواره­ای ارزیابی و پیش­بینی شد. از زنجیره مارکوف برای ایجاد قوانین گذار استفاده گردید. در این راستا کاربری اراضی در سه دوره زمانی 1990، 2006 و 2023 میلادی با استفاده از طبقه­بندی به روش ماشین­های بردار پشتیبان تهیه‌شده و میزان تغییرات هر کاربری محاسبه گردید. سپس، تغییرات کاربری و گسترش فضایی ­شهر اراک و روستاهای پیرامون با استفاده از مدل اتوماتای سلولی برای افق 2040 میلادی پیش­بینی شد. نتایج بیان­گر دینامیک بالای تغییرات کاربری در سطح منطقه است. این امر ناشی از توسعه فضایی زیاد ­شهر اراک بوده که تأثیرات عمیقی بر منطقه پیراشهری داشته است. محاسبات نشان داد که در طی سال­های 1990 تا 2006 میلادی مساحت کاربری ساخته­شده با افزایشی درحدود 3/4104 هکتار به رقم 8/8391 هکتار رسیده است. در طی دوره زمانی 2006 تا 2023 میلادی بالغ‌بر 7/3516 هکتار به مساحت کاربری مذکور افزوده‌شده است. در این رابطه درصد زیادی از اراضی کشاورزی منطقه به کاربری ساخته­شده تغییریافته‌اند. نتایج مدل اتوماتای سلولی نشان داد که تا 2040 میلادی، بیشترین میزان دینامیک فضایی بین کاربری­های ساخته­شده-کشاورزی خواهد بود. پیش­بینی می­شود که تا 2040 میلادی بالغ‌بر 2571 هکتار از اراضی کشاورزی منطقه به کاربری ساخته­شده تبدیل شوند. در این رابطه، ساخت‌وسازهای زیادی در محور اراک- قم و محور اراک- شازند صورت خواهد گرفت. در منطقه پیراشهر شمال اراک توسعه کاربری ساخته­شده به‌صورت توسعه فضایی روستاها و گسترش ویلاها خواهد بود.