مدل‌سازی و پیش‌بینی اثر الگوهای مختلف توسعه پیراشهری بر دمای سطح زمین (مورد: جلگه گیلان)

نویسندگان

1 دانشجوی دوره دکتری، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران.

2 استاد تمام مرکز تحقیقات GFZ آلمان، دانشکده علوم زمین، پوتسدام، آلمان.

3 استادیار دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران.

4 استاد تمام دانشکده محیط زیست، دانشگاه منابع طبیعی گرگان، ایران.

doi
10.22034/jpusd.2024.429223.1294
چکیده

الگوهای مختلف توسعه سکونتگاهی اثر مستقیمی بر شکل­گیری جزایر گرمایی شهری دارند و استفاده از مدل­های مکانی نقش مهمی در بهبود درک این اثرات ایفا می­کند. ازاین‌رو در مطالعه حاضر، از مدل سلول­های خودکار برای پیش‌بینی توسعه مناطق سکونتگاهی آینده در شمال ایران (جلگه دشت گیلان) برای سال­های 2035 و 2050 تحت سه سناریوی رشد اقتصادی (BAU)، حفاظت از محیط‌زیست (ENV) و رشد فشرده (COM) استفاده شد. لایه­های دمای سطح زمین مناطق سکونتگاهی از سه تصویر ماهواره لندست در سال‌های 2002، 2012 و 2022 با مقادیر میانگین 14/33، 38/36 و 78/34 درجه سانتی‌گراد بازیابی شد. نتایج تحلیل­های آماری نشان داد که قطعات طیفی مستخرج از تحلیل شی­گرای تصاویر ماهواره­ای، پیش‌بینی دقیق­تری از میانگین دمای سطح زمین ارائه می­دهند. با استفاده از مساحت قطعات طیفی و درصد مرز مشترک آن‌ها با قطعات مجاور، یک مدل رگرسیونی برای پیش­بینی دمای سطح زمین مناطق سکونتگاهی پیش‌بینی‌شده برای سال‌های 2035 و 2050 ساخته شد (617/0=R2). بالاترین میانگین دمای سطح زمین تحت سناریوی COM (88/33 درجه سانتی‌گراد) در سال 2050 به دست آمد، درحالی‌که کمترین مقدار میانگین دمای سطح زمین تحت سناریوی ENV در سال 2050 (23/31 درجه سانتی‌گراد) مشاهده شد. با توجه به نتایج این مطالعه، میانگین دمای سطح زمین مناطق سکونتگاهی به‌اندازه و پیکربندی فضایی قطعات طیفی سکونتگاهی در مقیاس محلی و الگوهای گسترش مناطق سکونتگاهی (سناریوها) در سطح منطقه­ای وابسته است.