فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بحث در باره «جهت» و قضایای موجهه، بخش مهمی از مباحث مربوط به قیاس‌های منطقی را تشکیل می‌دهد. منطق‌دانان مسلمان به شیوه‌های گوناگونی «جهت» را معرفی کرده‌اند که می‌توان آن‌ها را در سه رویکرد اصلی دسته‌بندی کرد: ۱) گروهی، جهت را صرفاً امری ملفوظ و بیان‌شده دانسته‌اند؛ این دیدگاه ریشه در آراء فارابی و ابن‌سینا دارد. ۲) برخی دیگر، علاوه بر ملفوظ بودن، «معانی» و «ادراک عقلی» حاصل از الفاظ را نیز به‌عنوان بخشی از تعریف جهت لحاظ کرده‌اند؛ این رویکرد نخستین‌بار در آثار شهاب‌الدین سهروردی و افضل‌الدین خونجی دیده می‌شود. ۳) گروهی نیز تنها بر «معقول بودن» جهت تأکید کرده‌اند. این شیوه ابتدا در اثری از فخرالدین رازی استفاده شده است. در این مقاله، روند تاریخی این سه رویکرد و تحول مفهوم «جهت» در منطق سینوی مورد بررسی قرار گرفته است؛ همچنین به برخی نتایج و پیامدهای منطقی این تغییرات اشاره شده است.