تبیین فاعلیت نفس درسلسله مراتب عقل براساس نظریه ملاصدرا و امام خمینی (س)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه وکلام اسلامی واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد بازنشسته و عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
doi
چکیده
از نظر ملاصدرا حرکت جوهری نفس انسان با حدوث جسمانی در بدن، آغاز میشود و قوایش در این حرکت به فعلیت میرسد. ازجمله این قوا، قوه عقل است که ذومراتب است. حرکت نفس از مرحله عقل هیولانی آغاز و تا مرحله عقل فعال ادامه مییابد. در طی این مراحل دارای انواع ادراکات است. ازجمله این ادراکات، میتوان ادراکات حسی، خیالی و عقلانی را نام برد. در عقل هیولانی تا عقل بالملکه دارای ادراکات حسی و خیالی است و در عقل بالفعل و عقل فعال ادراکات عقلانی دارد. بسته به نوع ادراکاتش و اینکه در چه مرحلهای از عقلانیت قرار دارد، انواع فاعلیت در افعالش تبیین میشود. امام خمینی از شارحان حکمت متعالیه نیز در این مسئله صاحبنظر است. مقایسه دو نظریه و کشف نقاط اشتراک و افتراق آنها، از اهداف این نوشتار است. ضرورت طی مراحل و تعداد آنها و ملکه شدن صور عقلانی برای نفس در اثر تکرار از نقاط مشترک، دو نظریه و طرح مسئله ایمان قبل از ورود نفس به عقل نظری و عملی و ارجاع مراتب عقل نظری و عملی به یکدیگر و منتهی شدن مراحل هردو عقل به عقل مستفاد، نظریه مختص به امام خمینی است.
