فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پهنهٔ باستانی ری، از واپسین دهه‌های سدهٔ 19 تا سال 1937 میلادی که کاوش‌های اریک ف. اشمیت در آن پایان یافت، عرصهٔ حضور کاوشگران تجاری و چند هیأت علمی باستان‌شناسی بود. کاوش‌های اشمیت در تپهٔ پیش از تاریخی چشمه‌علی در میانهٔ دههٔ 1930 میلادی جایگاه ری را در بستر پژوهش‌های باستان‌شناسیِ پیش از تاریخ ایران به شهرتی جهانی رساند. میراث باستانی ری اما پیش از آن و از اواخر سده 19 میلادی به سبب اشیاء و سفالینه‌های اسلامی زیبای مکشوفه در ویرانه‌های شهر باشکوه سده‌های نخستین و میانه اسلامی ری مورد توجه باستان‌شناسان، عتیقه‌بازان و کاوشگران تجاری ایرانی و غیرایرانی قرار گرفته بود. کاوش‌های اشمیت به واسطه رویکرد عالمانه آن (در مقیاس آن دوره) و نیز بدان جهت که در چهارچوب قوانین جدید مربوط به فعالیت‌های باستان‌شناسی در ایران پیش می‌رفت، نقطهٔ عطفی در پیشینه باستان‌شناسی ایران و ری است. پیش از اشمیت و جدا از کاوش‌های تجاری، هیات باستان‌شناسی فرانسه در ایران نیز بررسی و کاوش مختصری در دشت ری انجام داده بود. امروزه میراث باستان‌شناسی ری، به‌ویژه سفال‌های زیبای پیش از تاریخی چشمه‌علی، سفالینه‌های چشم‌نواز اسلامی و گچ‌بری‎های ساسانی ـ اسلامی به دست آمده از فعالیت‌های تجاری و علمی باستان‌شناسی در ری از اواخر سده نوزده و چند دهه نخست سده بیستم، در موزه‌ها و مجموعه‌های سرتاسر جهان پراکنده‌اند و اسناد مرتبط با آنها نیز در بایگانی‌های گوناگون نگهداری می‌شوند. بررسی تاریخچهٔ فعالیت‌های باستان‌شناسی در ری نشان می‌دهد مواد حاصل از کاوش‌های تجاری و غیرتجاری ایرانی و غیرایرانی تا پیش از تصویب قانون حفظ آثار عتیقه در 1309ش/1930م، در بازارهای عتیقه معامله شده و به مجموعه‌های خصوصی و موزه‌های غالباً اروپایی راه می‌یافتند و عملاْ چیزی به دولت ایران تحویل داده نمی‌شد. اسناد داخلی مرتبط با این فعالیت‌ها نیز عموماً محدود به مکاتبات ادارهٔ کل عتیقات است. مرور پیشینهٔ فعالیت‌های باستان‌شناسی در این چند دهه، به‌ویژه در بستر تاریخچهٔ باستان‌شناسی ایران که در این دوران در حال تکوین و تکامل هویتی نوین برای خود و سامان دادن به سازوکاری اداری و قانونی به‌منظور انجام، مدیریت و نظارت بر کاوش‌ها و یافته‌های باستان‌شناسی و حضور هیأت‌های خارجی بود، و نیز شناسایی پراکندگی مواد فرهنگی و اسناد باستان‌شناسی مرتبط با این فعالیت‌ها در موزه‌ها و مؤسسات پژوهشی با هدف ایجاد بستری برای پژوهش‌های بعدی، محور اصلی این نوشتار است.