قنات نمادی از علم جهان باستان
نویسندگان
1 گروه باستانسنجی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، ایران
doi
10.22059/jihs.2025.401921.371839چکیده
قدیمیترین آثار برجای مانده از قناتها با پیدایش اولین تمدنهای بشری هم زمان است. آثاری از قناتهای باستانی ایران از حدود هزارۀ سوم و دوم قبل از میلاد در نقاط مختلفی از ایران هنوز باقی است. از دورۀ هخامنشیان و ساسانیان نیز بقایای رشته قناتهای متعدد دیده میشود. قناتها به عنوان نمادی از علم و مهندسی جهان باستان شناخته میشوند. قناتها نشان دهندۀ درک عمیق گذشتگان از علم آب شناسی، زمینشناسی و مهندسی است. شناخت و استخراج آبهای پنهایی در اعماق پنهان زمین و توانایی حفر تونلهای عمیق و طولانی و هدایت آب در طول شیب زمین نیازمند دانش و مهارت بالایی بوده است. بشر از قرنها پیش توانسته زمین و محدودیتهای آن را بشناسد و با حفر قنات در پیچیدهترین ساختارهای زمینشناسی در چندین هزار سال پیش با علم زمینشناسی مهندسی آشنا بوده است، در صورتی که در قرون 17 و 18 زمینشناسی از قلمرو حدس و نظر خارج شد و به رشتۀ علم پیوست. قناتهای کهن حفر شده در دل خاک با قوانین حاکم بر رفتار خاک حفر شدهاند. رفتار مکانیکی خاکها امروزه تحت دانش مکانیک خاک بررسی میشود.
