واکاوی مبانی اختلاف مفسران در شناسایی دشمنان پنهان ودلالت‌های آن بر نظریه امنیت در اسلام(با محوریت آیه ۶۰ انفال)

نویسندگان

1 پژوهشگر پسا دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد(پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی)، ایران

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهری، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

doi
10.22034/isqs.2026.52145.2413
چکیده

آیه شصتم سوره انفال، با فرمان محوری «إعداد القوّة» وطرح مفهوم دشمنان پنهان «وَآخَرِینَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ»، مبانی راهبردی وبنیادین نظریه امنیت در اسلام را تبیین می‌نماید.این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی ورویکرد تطبیقی در بررسی تفاسیر، به واکاوی مبانی اختلاف مفسران در شناسایی این دسته از دشمنان ودلالت‌های آن بر نظریه امنیت اسلامی پرداخته است.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مفهوم قرآنی «قوّه» دارای ابعاد مادی ومعنوی گسترده‌ای است.همچنین، شناسایی «آخرین» به مصادیق متنوعی چون یهود، اهل فارس، منافقین، کفار جن وعموم دشمنان ناشناخته، بر ماهیت چندوجهی، پویا وپیچیده تهدید در اندیشه اسلامی دلالت دارد.مبانی روایی، لغوی، تاریخی وکلامی، عوامل اصلی شکل‌دهنده به این اختلافات تفسیری تشخیص داده شده‌اند.این تباین آراء، بر اصولی چون عدم قطعیت در محیط امنیتی، ضرورت مدیریت راهبردی غافلگیری، نقش حیاتی اطلاعات، راهبرد آمادگی همه‌جانبه، بازدارندگی فعال وچندلایه، اهمیت امنیت داخلی وپیوند ناگسستنی امنیت واقتصاد در چارچوب نظریه امنیت اسلامی تأکید می‌ورزد.نتایج این پژوهش، دلالت‌های معاصر وکاربردی برای جوامع اسلامی در بازتعریف مؤلفه‌های قدرت، تقویت ظرفیت‌های اطلاعاتی، اتخاذ رویکردهای بازدارندگی جامع، مقابله هوشمندانه با تهدیدات داخلی ومدیریت عدم قطعیت ارائه می‌دهد