بازشناسی یک واژۀ فارسی در قرآن کریم؛ مطالعۀ موردی «هُدِّمَت»
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
doi
10.22034/isqs.2025.52659.2432چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی خاستگاه واژۀ قرآنی تکبسامد «هُدِّمَت»، برساخته از ریشۀ «ه-د-م»، و واکاوی تطور صوری و معنایی آن انجام شده است. این واژه در تفاسیر و ترجمههای قرآنی، اساساً به مثابه یک واژۀ اصیل عربی و در پیوند با معنای جاافتادۀ «ویرانی یا تخریب» تلقی شده، بیآنکه بررسی ریشهشناختی مستقلی بر پایه تعاملات زبانی صورت گیرد. مقالۀ پیشرو با رویکرد تاریخی یا درزمانی، ضمن اشاره به همزادهای واژه در دیگر زبانهای سامی، کاربستهای آن را در متون پیشاقرآنی شامل متون مقدس یهودی–مسیحی و اشعار کهن عربی بررسی کرده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که «هُدِّمَت» وامواژهای برگرفته از فارسی باستان (handāma) بهمعنای «اندام» است که از طریق زبان آرامی و در چارچوب تعاملات زبانی عصر هخامنشی وارد زبانهای سامی و سپس عربی شده و در آیه چهلم سورۀ حج بر پاره پاره کردن و فروپاشی ساختمان پرستشگاهها دلالت دارد. افزون بر این، نتایج پژوهش پیشرو نشان میدهد که بازسازی ریشۀ ثلاثی «ه-د-م» بر پایۀ یک ریشۀ ثنائی، به سبب غفلت از وامواژه بودن آن اساساً گرفتار خطای روششناختی است.
