واکاوی طرحوارههای تصوّری تقوای الهی در قرآنکریم (با رویکرد معنیشناسی شناختی)
نویسندگان
1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران
2 پژوهشگر فوق دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س)، عضو گروه پژوهشی مطالعات میانرشتهای قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا(س)/ تهران، ایران
doi
10.22034/isqs.2025.50136.2348چکیده
فرایند شناخت در ذهن براساس طرحوارهها استوار است. در این تحقیق قصد بر آن است تا به روش کتابخانهای به این موضوع پرداخته شود که کدام طرحوارههای تصوّری معرفیشده در معناشناسی شناختی برمبنای مدل انتخابی طرحوارههای تصوّری «ایوانز و گرین» در آیات «تقوای الهی و مشتقّات آن» بهکار رفته است. همچنین بیشترین بسامد طرحوارههای تصوّری و کارکرد آن در درک مفهوم «تقوای الهی و مشتقّات آن» چگونه است. بهمنظور تحلیل دادههای پژوهش ابتدا آیات مرتبط ازطریق طرحوارههای تصوّری براساس مدل مذکور مورد بررسی قرار گرفته و حدود 115 آیه دراینزمینه استخراج شده است. اهمّیّت موضوع تقوای الهی و وجود طرحوارههای تصوّری در آن، دلیل گزینش این مفهوم اخلاقی بوده است. در این راستا مقولات کلی طرحوارههای تصوّری در حوزه مفهومی تقوای الهی و مشتقّات آن در هر یک از شواهد مشخص شده است. نتایج حاکیاز آن است که طرحوارههای نیرو (از نوع الزام) از بالاترین درصد فراوانی برخوردار است. پساز آن طرحوارههای توازن از رتبه دوم برخوردارند؛ زیرا طرحوارههای تصوّری در حوزه مفهومی آیات تقوای الهی اغلب در قالب افعالی که با محتوای امر توأم است، بهمثابه الزامی در کلام وحی است که سوقدهنده مخاطبان بهسوی تقوای الهی است. همچنین در کلام وحی توازنی میان عمل و جزا مشهود است.