فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در چهار آیه از آیات قرآن کریم، سه واژه تلاوت، تزکیه و تعلیم کنار هم ذکر شده‌اند. دریکی از این آیات، تعلیم بر تزکیه مقدم شده است. و در سه آیه دیگر، تزکیه بر تعلیم پیشی گرفته است. ازآنجاکه ترتیب واژگان در قرآن کریم حکمت‌آمیز است، مفسران از دیرباز به تفاوت این همنشینی توجه داشته و دلایل مختلفی برای آن ارائه کرده‌اند. مطالعات صورت گرفته پیرامون تقدم و تأخر تزکیه و تعلیم، برسه دیدگاه کلی تأکید داشته‌اند: برخی تقدم تزکیه بر تعلیم را محدود به شرایط زمانی خاص دانسته‌اند. برخی تعلیم را مقدمه‌ای ضروری برای تزکیه می‌دانند؛ و گروهی دیگر تقدم تزکیه را دارای مبنای رتبی و ارزشی می‌دانند.این پژوهش، با رویکرد تحلیل محتوا و تدبر در فقرات قرآنی، دلایل فوق را موردبررسی قرار داده ونشان می‌دهد که با توجه به اشتراک میان سیاق مقامی درخواست تربیت و سیاق مقامی تحقق آن، همچنین وحدت موضوع دعا و اجابت (تربیت) و تقدم تلاوت به‌عنوان پیش‌نیاز هر دو مقوله تزکیه و تعلیم، این تفاسیر نمی‌توانند توجیه‌گر تفاوت همنشینی باشند. نگارنده با تأکید بر ظواهر قرآنی، تفاوت همنشینی را بر اساس تفاوت نگاه بشری و زاویه دید افقی حضرت ابراهیم (ع) در مقایسه با ترتیب الهی مراحل تربیت تبیین می‌کند. براین اساس، این تفاوت همنشینی نشان‌دهنده‌ی ترتیب صحیح مراحل تربیت از دیدگاه خداوند است. یافته‌های این پژوهش می‌تواند به‌عنوان الگویی برای طراحی برنامه‌های تربیتی مبتنی بر مراحل قرآنی مورداستفاده قرار گیرد.